Udało się ustalić, skąd się wzięło wino. I zaskoczenie jest spore

Wino wytwarzane jest głównie z winogron, a zatem owoców winorośli winnej. To roślina uprawiana już od starożytności, a najstarsze dowody na jej uprawę pochodzą z Turcji i Kaukazu. Kraje takie jak Azerbejdżan, Armenia czy Gruzja do dzisiaj toczą spór, gdzie i kiedy powstało pierwsze wino. Najstarsze ślady wina konserwowanego zresztą żywicą pistacji (a zatem niewątpliwie wytwarzanego świadomie) datowane są na 7 tysięcy lat p.n.e. i pochodzą z Zagros w Iranie. Możliwe jednak, że na terenach Bliskiego i Środkowego Wschodu powstawało ono znacznie wcześniej, nawet 10 tysięcy lat p.n.e.

Produkcja wina z winorośli to jedno. Inną sprawą jest, skąd pochodzi sama roślina. Winorośl winna, zwana winoroślą właściwą sięga korzeniami terenów Azji od Bliskiego Wschodu po Himalaje. Jej badania genetyczne wskazują na bardzo stare formy rosnące między zlodowaceniami na Kaukazie i terenie obecnych Włoch. Do Ameryki winorośl wprowadzili konkwistadorzy i dzisiejsze cenione wina z Chile, Argentyny czy Kalifornii to pokłosie tej inwazji.

Jednakże badania paleontologiczne wskazują na to, że przodków winorośli, zatem roślin stanowiących pierwszych protoplastów tego rzędu winoroślowców, należy szukać także w Ameryce. Jak czytamy w badaniach opublikowanych w "Nature Plants", naukowcy zidentyfikowali dziewięć nowych gatunków kopalnych winogron, niektóre liczą sobie nawet 60 milionów lat. Nasiona odkryto w Kolumbii, Panamie i Peru. Jedno z tych starożytnych nasion reprezentuje najstarszą znaną roślinę z rodziny winoroślowatych na półkuli zachodniej. Nazwano ją Lithouva susmani.

Katastrofa sprzed 66 milionów lat, jedna z największych i najbardziej brzemiennych w skutki w dziejach naszej planety, zniszczyła życie na Ziemi. Dotyczyło to nie tylko dinozaurów i innych mezozoicznych zwierząt jak pterozaury, ichtiozaury, plezjozaury i inne. Zagłada dosięgła także roślin. Lasy i tereny zielone zostały spalone i zmiecione z powierzchni. To była straszna katastrofa, ale też początek nowego życia. Po zagładzie nowe rośliny zaczęły bowiem w końcu kiełkować i zajmować nowe tereny.

Wtedy właśnie kluczowe okazało się to, jakie zwierzęta roślinożerne pozostały na świecie. Tego właśnie dotyczą badania przeprowadzone w Centrum Badan Integracyjnych w Negaunee w stanie Michigan, niedaleko Chicago. Jak czytamy na stronie Field Museum w Chicago, najwcześniejsze znane skamieliny pestek winogron znaleziono w Indiach i mają 66 milionów lat. Te są niewiele młodsze, a być może dorównują im wiekiem. To nie przypadek, że winogrona pojawiły się w zapisie kopalnym po katastrofie sprzed 66 milionów lat temu - mniej więcej wtedy, gdy ogromna asteroida uderzyła w Ziemię, wywołując masowe wymieranie, które zmieniło bieg życia na planecie. To zdarzenie zmieniło relacje między zwierzętami a roślinami.

Kataklizm zmiótł wielkich roślinożerców takich jak duże zauropody, dinozaury rogate czy kaczodziobe. Odpowiadały one w sporym stopniu za regulowanie pokrywy roślinnej na świecie, ograniczały wzrost roślin, rozrost lasów. Utrzymywały duże, otwarte przestrzenie. Po ich wymarciu lasy zmieniły się, stały się gęstsze. "W zapisie kopalnym zaczynamy dostrzegać więcej roślin, które wykorzystują pnącza do wspinania się po drzewach. Tak właśnie robili przodkowie winogron i ta sytuacja była dla nich gongiem do rozwoju" — mówi Fabiana Herrera z z muzeum. Badania wskazują na to, że dywersyfikacja ptaków i ssaków w latach następujących po masowym wymieraniu mogła również pomóc przodkom winorośli poprzez rozprzestrzenianie ich nasion. Więcej niedużych zwierząt żywiło się ich gronami, przyczyniając się do roznoszenia nasion.

Wszystko wskazuje na to, że przodkowie winorośli powstali zaraz po katastrofie 66 milionów lat temu i kilka milionów lat później byli już rozprzestrzenieni na całym świecie. Stąd znaleziska z Indii, a także z Ameryki Łacińskiej. To znak, że tego typu pnące się rośliny miały się wówczas bardzo dobrze. Zanim powstali kolejni wielcy roślinożercy, wykorzystały swoją szansę.

- To niezwykle odporne rośliny - uważa Fabiana Herrera. Winorośle wyginęły z czasem w Ameryce całkowicie i rzeczywiście, na powrót sprowadzili je tu konkwistadorzy z Europy, ale za to te organizmy przetrwały w innych częściach świata. Także po to, by dać nam jeden z najbardziej niezrównanych trunków na świecie.