Czarna pszczoła, czyli zadrzechnia fioletowa (Xylocopa violacea), po kilkudziesięciu latach nieobecności powróciła do Polski i dynamicznie rozprzestrzenia się na północ. To jeden z największych i najbardziej charakterystycznych owadów zapylających w Europie.
Czarna pszczoła, która tnie drewno
Jej nazwa łacińska pochodzi od greckich słów "xylon" (drewno) i "kopē" (ciąć), co dosłownie oznacza "ta, która tnie drewno". Odnosi się to do jej zwyczaju wykuwania gniazd w martwym drewnie.
Dorosłe osobniki osiągają do 3,5 cm długości. Mają masywne, błyszczące, czarne ciało z metalicznym połyskiem granatowo-fioletowym na skrzydłach. "Nie stanowi zagrożenia dla człowieka, choć zaleca się zachowanie ostrożności, zwłaszcza w pobliżu jej gniazda" - mówi dr Paweł Jarzembowski z UPWr.
Zobacz również:
"Gatunek ten nie jest z natury agresywny i nie atakuje bez wyraźnej prowokacji. Żądlić potrafią wyłącznie samice i to tylko w sytuacjach skrajnych, najczęściej w obronie gniazda lub potomstwa. Użądlenie może być bolesne, jednak reakcje zagrażające życiu są wyjątkowo rzadkie i zazwyczaj wynikają z nadwrażliwości organizmu, a nie z siły działania jadu" - wyjaśnia naukowiec.
Dlaczego zaderzchnia fioletowa zniknęła z Polski?
Do głównych przyczyn powrotu i ekspansji czarnej pszczoły należą globalne ocieplenie i zmiana klimatu. "Wzrost temperatur sprzyja przeżyciu gatunków ciepłolubnych i umożliwia im kolonizowanie obszarów, na których wcześniej nie były w stanie się utrzymać. Zjawisko to od kilkunastu lat skutkuje przesuwaniem się granic występowania wielu gatunków na północ" - wyjaśnia dr Paweł Jarzembowski.
Drugim czynnikiem jest naturalna migracja, czyli przemieszczanie się osobników jako element procesu rozszerzania zasięgu. Istotną rolę odgrywa również rozprzestrzenianie się z udziałem człowieka. "Owady przemieszczają się na przykład wraz z transportem drewna, co w połączeniu z łagodniejszym klimatem pozwala im przetrwać i rozmnażać się na nowych terenach" - mówi naukowiec.
Początkowy zanik tego gatunku na terenach Polski, który skutkował uznaniem go za wymarły lub prawdopodobnie wymarły na początku XXI w., był najprawdopodobniej wynikiem utraty odpowiednich siedlisk, zwłaszcza starych, próchniejących drzew, oraz wpływu intensyfikacji rolnictwa i stosowania środków chemicznych.
Zobacz również:
Czarną pszczołę można zaobserwować m.in. na Dolnym Śląsku, gdzie przez ponad sto lat, aż do 2015 r., nie była widziana. Obecnie można ją spotkać w południowych i wschodnich częściach województwa, m.in. na Ziemi Kłodzkiej, Przedgórzu Sudeckim, Nizinie Wrocławskiej oraz wzdłuż doliny Odry.
Owad ten żeruje m.in. na koniczynie, kozibrodzie, śliwie, głogu, szałwii czy lebiodce. Preferuje ciepłe, nasłonecznione środowiska, takie jak polany, obrzeża lasów, murawy kserotermiczne oraz miejsca silnie przekształcone przez człowieka - ogrody, działki, parki.
