Nazwa prusak może być myląca. Sugeruje, że owad znany chyba z każdej zaniedbanej kuchni, spiżarni, magazynu na świecie, wywodzi się z Niemiec, a w każdym razie z Europy. Nic bardziej mylnego. Zresztą karaczana prusaka zwie się równie dobrze francuzem (właśnie pisanym małą literą), za to karaczana wschodniego - większy od niego gatunek także synantropijny - nazywanym szwabem. Można się zatem pogubić na pewno co do pochodzenia tych owadów.
Owadów, których nikt nie lubi, bo kojarzą się z brudem, często biedą. W rzeczywistości ani prusak, ani szwab nie potrzebują brudu jako takiego, by żyć. Zaniedbane kuchnie czy magazyny są dla nich korzystne pod tym względem, że mało kto usuwa tam resztki i miejsca, w których mogą się rozmnażać. Sam brud jako taki nie jest jednak niezbędny karaluchom do życia, mogą się śmiało rozmnażać w czystych pomieszczeniach.
Karaluch prusak z naszej kuchni
O tym, że są to owady synantropijne, czyli żyjące bardzo blisko człowieka i w zasadzie niemal wyłącznie w jego budynkach, siedzibach i magazynach, wie każdy. Karaluchy stały się najbliższymi towarzyszami ludzi już od dawna i można je spotkać zaraz po włączeniu światła na środku kuchni w każdym zakątku świata. Także w Europie. A skoro wiemy też, że ekspansja tych zwierząt rozpoczęła się na dużą skalę w epoce odkryć geograficznych, stąd można wysnuć łatwy związek, że przyczyniły się do tego dokonujące tych odkryć statki docierające do najdalszych zakątków świata.
Zobacz również:
Rzeczywiście tak było, ale prawda na temat rozprzestrzenienia się tych zwierząt na świecie jest inna niż zakładaliśmy. Wręcz odwrotna. Wykazały to badania, o których można przeczytać na nature.com. Qian Tang, biolog ewolucyjny pracujący na Uniwersytecie Harvarda w Bostonie w stanie Massachusetts w USA kierował procesem stworzenia mapy genomu karaczanów prusaków, by na tej podstawie dojść do tego, skąd naprawdę się wywodzą.
Naukowcy z Harvardu użyli 281 różnych prusaków schwytanych niezależnie od siebie na wszystkich kontynentach (poza Antarktydą). Były to zatem owady z Ukrainy, Indonezji, Etiopii, Australii oraz Stanów Zjednoczonych. Na podstawie podobieństw w strukturach genów owadów badaczom udało się stworzyć drzewo genealogiczne karaluchów, pokazujące rozprzestrzenianie się jednego z najpospolitszych zwierząt na świecie i zdobywanie przez niego nowych kontynentów.
Zobacz również:
Badanie opublikowane w "Proceedings of the National Academy of Sciences" wskazuje na to, że nie tylko Europa nie jest ojczyzną prusaków, ale ich inwazja na cały świat odbyła się w innym kierunku niż myślimy. Miała miejsce przy wykorzystaniu wielkich odkryć geograficznych i europejskich statków, ale dokładnie w drugą stronę. Karaczan prusak pochodzi bowiem z Azji Południowo-Wschodniej, a świat podbijał etapami, z których każda związana była z ludzkimi podbojami i decyzjami.
Co w trawie piszczy? One mieszkają przy naszym domu. Rozpoznasz? [QUIZ]
Karaluchy szły za Arabami i odkrywcami
Otóż wygląda na to, że około 1200 lat temu, zatem w epoce podbojów arabskich. Wtedy karaluchy po raz pierwszy dotarły na Bliski Wschód. Mapa rozszerzenia zasięgu przez tego owada pokrywa się niemal dokładnie z podbojami Kalifatu Umajjiadów, którzy w latach 661 - 1031 władali ziemiami arabskimi od terenów Indii i Pakistanu aż po Maroko i Półwysep Pirenejski. To moment, w którym prusak pierwszy raz dociera do Europy. Co ciekawe jednak, wtedy w średniowiecznej Europie kojarzącej się raczej z brakiem higieny, ten karaluch nie podbił całego kontynentu. Nie dotarł chociażby do Polski i innych obszarów europejskich poza Hiszpanią i Portugalią.
Zobacz również:
Kluczowe były wielkie odkrycia geograficzne, a zwłaszcza istnienie wielkich kompanii handlowych w Azji, które tworzyli tu Brytyjczycy, Holendrzy i Portugalczycy. To ich statkami karaluchy przedostały się z południowej Azji do Europy raz jeszcze, tym razem już ją całą podbiły, a dalej rozniosły się na cały świat, od Ameryki po Australię. Co więcej, naukowcy nawet ustalili, że wydarzyło się to około 390 lat temu, zatem mniej więcej w roku 1635 i jego okolicach. Tak mówi genetyka.
Karaczan prusak pochodzi bowiem z Azji Południowo-Wschodniej, a świat podbijał etapami, z których każda związana była z ludzkimi podbojami i decyzjami.
A cytowana przez nature.com Cleo Bertelsmeier, badaczka gatunków inwazyjnych na Uniwersytecie w Lozannie w Szwajcarii, twierdzi, że to dla niej największa fascynacja obserwować jak inwazyjne gatunki takie jak karaluch prusak stopniowo zdobywały Europę. Jak można to teraz prześledzić z perspektywy czasu. Dzięki nowym narzędziom genetycznym możemy to ustalić aż tak bardzo precyzyjnie.
