Było ich na świecie tylko 50. Jeden z najrzadszych ptaków znów ma pisklęta

Czapla nie kojarzy nam się z ptakiem rzadkim. Przecież na co dzień widujemy sporo czapli nad naszymi wodami. Są towarzyszkami kajakarzy, wędkarzy, turystów wypoczywających nad wodą.

To jednak czaple siwe, względnie czaple białe i inne gatunki spotykane w Polsce całkiem często. Prawdą jest, że wiele gatunków czapli to zwierzęta dość pospolite, dobrze przystosowujące się do okoliczności i liczne. Nie wszystkie jednak.

Istnieją także w tej grupie czaple bardzo rzadkie, a wśród nich - także te krytycznie zagrożone wymarciem. I takim ptakiem jest piękna czapla białobrzucha z Azji, której liczebność kilka lat temu strasznie spadła.

Pod koniec XX w. liczba tych ptaków osiągnęła wręcz katastrofalny poziom może 50 zwierząt. To postawiło czaplę białobrzuchą w ścisłej czołówce najrzadszych ptaków na świecie, w zasadzie niemal skazanych na zagładę.

Tak mała liczba to już spirala i samonapędzająca się katastrofa. Populacja jest wtedy słaba, dochodzi do chowu wsobnego, nie sposób jej w pełni chronić i nie ma ona szans na zajęcie nowych przestrzeni.

Czapla białobrzucha prawdopodobnie nigdy nie była liczna, co wynika stąd, że jest związana z bardzo specyficznym środowiskiem. To rozlewiska i mokradła leżące u stóp największych gór świata, Himalajów.

Czaple były mieszkankami wilgotnych lasów, ale tych z dużym dostępem do wody, tj. wartkich, górskich rzek i zarazem rozlewisk. Mówimy o obszarach na północ od Gangesu i Brahmaputry aż po podnóże najwyższych gór świata.

Dzisiaj ptak ten całkowicie już wymarł w Nepalu. Jest garstka czapli w Indiach, a ich obecność w górskich regionach Chin i północnej Birmy jest niepotwierdzona i wątpliwa. Ostatnie ptaki widziano w Birmie w Hkakabo Razi w 2020 r.

Najistotniejszym skupiskiem tego zwierzęcia okazuje się niewielkie górskie państwo Bhutan - królestwo wielkości województwa mazowieckiego ma aż dwa parki narodowe i dziewięć rezerwatów, z czego trzy wysokogórskie.

To właśnie w Bhutanie wdrożony został projekt ochrony czapli białobrzuchej, który współfinansują Suntory World Bird Conservation Fund i Toyo Tire Group Environmental Protection Fund.

Dzięki temu powstało centrum hodowli tego ptaka, którym opiekują się miejscowi naukowcy i japońscy. Sprawa nie jest prosta, gdyż czapla ta wymaga rzek wartkich, czystych i niezakłócanych obecnością człowieka.

Uważa się ją za gatunek parasolowaty, czyli taki, którego wymieranie jest też wskazówką, że niknie cały ekosystem. Aby mogła założyć lęgi, ochrona musi być ścisła, a ludzi nie wolno dopuszczać do gniazd. Nie tylko zresztą ludzi, bowiem sporym zagrożeniem dla jaj i piskląt są chociażby małpy, zwłaszcza makaki.

W Bhutanie to możliwe, gdyż państwo to jest restrykcyjne, także pod kątem ochrony przyrody. Wysiłek włożony w ocalenie czapli był spory, wymagał starannego doglądania jaj i piskląt, inkubatorów i interwencji ludzi, bez których tego zwierzęcia już by pewnie u podnóża Himalajów nie było.

Na obszarze gniazdowania czapli wymieniano nawet ściółkę leśną, aby znalazły się tam fragmenty roślin niezbędnych dla ptaków do budowy gniazd i ich wyściełania.

Ptaki wylęgłe w 2024 r. dorosły i teraz same mogą założyć gniazda. To spory sukces, bowiem projekt zakłada stworzenie grupy 16 nowych czapli lęgowych do 2028 r. Dalszy plan to wypuszczenie kilkudziesięciu ptaków w pełni na wolność do 2050 r.

I to dopiero będzie początek przywracania czapli białobrzuchej naturze. A sprawa jest bardzo skomplikowana, bowiem już kilka piskląt uśmiercono z uwagi na ich wady genetyczne wynikające właśnie z chowu wsobnego, czyli rozmnażania się zbyt blisko spokrewnionych osobników. Dobór czapli polega na tym, by rozmnażały się te spokrewnione z sobą jak najdalej.

W Bhutanie czapla białobrzucha zachowała się w dolinach rzek Sankosh i Mangdechhu. Tam, gdzie rośnie himalajska sosna Pinus roxburghii, a także lasy magnoliowe, a także Pterospermum acerifolium znane jako drzewa bajur. To jej idealne miejsca, a aby ją ochronić, trzeba też ochronić ten ekosystem.