W skrócie
- Robert F. Kennedy Jr., sekretarz zdrowia USA, publicznie sugeruje istnienie chemtrails, co wywołało krytykę ze strony naukowców oraz ożywia teorie spiskowe.
- Mimo jednoznacznego stanowiska nauki i licznych raportów obalających teorię chemtrails, wypowiedzi Kennedy'ego przyczyniają się do napędzania dezinformacji.
- Eksperci alarmują, że taka retoryka podważa zaufanie do instytucji publicznych i staje się zagrożeniem dla zdrowia publicznego.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie.
Teoria "chemtrails" (od ang. chemical trails) głosi, że smugi pozostawiane przez samoloty to nie tylko kondensacja pary wodnej, ale ślad celowego rozpylania chemikaliów - rzekomo w celu kontroli populacji, klimatu, zdrowia publicznego lub umysłów obywateli. Jej początki sięgają lat 90., kiedy anonimowe listy do redakcji i pierwsze wpisy na forach internetowych zaczęły sugerować istnienie "tajnych programów opryskowych".
Chemtrails to teoria spiskowa. Wielokrotnie ją obalano
Od tamtego czasu chemtrails pozostają jedną z najtrwalszych teorii spiskowych w amerykańskim internecie. Były już łączone z programem HAARP (który sam jest przedmiotem całej serii teorii spiskowych), szczepionkami, 5G i pandemią COVID-19.
Wszystkie duże agencje naukowe i meteorologiczne - od NASA po NOAA - wielokrotnie wyjaśniały, że smugi kondensacyjne powstają naturalnie w wyniku schładzania pary wodnej w spalinach silników odrzutowych.
Nie ma żadnych dowodów na istnienie programów chemtrails. To zjawisko fizyczne, nie spisek
W maju i czerwcu 2025 r. temat chemtrails powrócił na nagłówki największych mediów. Powodem była seria wypowiedzi Roberta F. Kennedy'ego Jr.-a, który od początku roku pełni funkcję sekretarza zdrowia w administracji amerykańskiej. Kennedy w opublikowanym na TikToku nagraniu mówi: "Obywatele mają prawo wiedzieć, co jest rozpylane nad ich głowami. To nie jest teoria spiskowa, to obserwacja".
Sekretarz zdrowia wywołał burzę nagraniem na TikToku
Nagranie szybko rozprzestrzeniło się w mediach społecznościowych - zdobyło miliony wyświetleń na wszystkich głównych serwisach, od TikToka po Instagram. Kennedy powoływał się w nim na "setki zgłoszeń od Amerykanów" i sugerował, że instytucje publiczne "nie odpowiadają na pytania". Nie przedstawił jednak żadnych danych ani dokumentów potwierdzających tezy o rozpylaniu jakichkolwiek substancji.
Eksperci ds. zdrowia publicznego zareagowali natychmiast. "To bezprecedensowa sytuacja, w której urzędujący sekretarz zdrowia promuje teorię całkowicie sprzeczną z naukowym konsensusem" - oceniła dr Joan Donovan z Harvardu w rozmowie z The Guardian. "To nie tylko szkodliwe, to niebezpieczne dla zdrowia publicznego".
Zobacz również:
Wypowiedzi Kennedy'ego zbiegły się z falą projektów legislacyjnych w kilku stanach. Jak informuje The Guardian, co najmniej trzy stany - Teksas, Tennessee i Alabama - złożyły propozycje ustaw zakazujących "rozpylania atmosferycznych aerozoli bez zgody lokalnych społeczności". W uzasadnieniach cytowane są filmy z mediów społecznościowych i relacje obywateli.
Czym są smugi rozpylane przez samoloty? To nie chemtrails
Royal Aeronautical Society już w 2023 r. opublikowało obszerny raport wyjaśniający fizykę powstawania smug kondensacyjnych i obalający twierdzenia o chemtrails. "Smugi to kondensat pary wodnej z silników. Nie ma tam żadnych substancji chemicznych dodawanych celowo" - podkreślają autorzy.
Smugi kondensacyjne, czyli tzw. contrails (od ang. condensation trails), powstają, gdy gorące spaliny silników odrzutowych zawierające parę wodną i drobiny cząstek (np. siarki) mieszają się z zimnym, suchym powietrzem na dużych wysokościach, zazwyczaj powyżej 8 kilometrów. Gdy para wodna ulega gwałtownemu ochłodzeniu, kondensuje się i zamarza, tworząc mikroskopijne kryształki lodu widoczne jako cienka, biała smuga za samolotem. Warunki atmosferyczne, takie jak temperatura, wilgotność i obecność innych cząstek w powietrzu, decydują o tym, jak długo smuga się utrzymuje i jaki ma kształt.
Mimo tych danych temat zdobywa coraz większą popularność. CNN przypomina, że chemtrails funkcjonują jako "teoria matka", pod którą można podpiąć inne lęki: związane z pandemią, szczepieniami, zmianą klimatu czy technologią. BBC zauważa, że #chemtrails to jeden z najczęściej powracających hashtagów w środowiskach antysystemowych.
Obecność RFK Jr. na stanowisku sekretarza zdrowia daje jego wypowiedziom instytucjonalną legitymizację - nawet jeśli nie są one oficjalnym stanowiskiem rządu USA. "Dla wielu ludzi to wystarczy: jeśli sekretarz zdrowia mówi o chemtrails, to znaczy, że coś musi być na rzeczy" - komentuje prof. Whitney Phillips z University of Oregon w rozmowie z The Guardian.
Wypowiedzi wysokich urzędników to woda na młyn zwolenników teorii spiskowych
Działacze ruchów antynaukowych zyskali nowy argument. Posty cytujące Kennedy'ego krążą po zamkniętych grupach na Facebooku i Telegramie. Często zestawiane są z fragmentami filmów lotniczych czy ujęciami nieba z podbitym kontrastem, które mają "dowodzić", że coś jest rozpraszane celowo.
"To idealne połączenie - wysoki urzędnik, prosty komunikat, efektowny obraz. Nie trzeba niczego udowadniać, wystarczy zasugerować" - pisze Marianna Spring, dziennikarka BBC zajmująca się dezinformacją.
RFK Jr. nie jest nowicjuszem w świecie kontrowersyjnych tez. Od lat związany z organizacją Children's Health Defense, promuje treści antyszczepionkowe i antyfarmaceutyczne. Teraz jednak jego głos zyskał nową rangę - głos urzędnika federalnego, odpowiedzialnego za zdrowie publiczne.
Zobacz również:
"Promowanie teorii chemtrails z tego poziomu to nie tylko dezinformacja, to zagrożenie dla zaufania do instytucji zdrowia publicznego" - ostrzega prof. Minnis w rozmowie z France24.
Choć Biały Dom nie odniósł się bezpośrednio do jego wypowiedzi, w komunikacie rzecznika administracji podkreślono, że "stanowisko rządu USA w sprawie smug kondensacyjnych jest oparte na dowodach naukowych i pozostaje niezmienne".
Teoria chemtrails pozostaje odporna na dane, raporty i edukację. Jak zauważa CNN, dla wielu jej zwolenników to nie dowody się liczą, lecz poczucie ujawniania celowo ukrywanej prawdy. Kiedy jednak te tezy powtarza członek rządu odpowiedzialny za zdrowie milionów obywateli - stawką staje się coś więcej niż tylko debata.
"To moment, w którym smugi na niebie przestają być zjawiskiem meteorologicznym, a stają się symbolem wojny informacyjnej" - podsumowuje The Guardian.
