W grudniu 2024 roku południowoafrykański Wysoki Trybunał uchylił rządowe plany dodania 1500 MW nowej mocy wytwarzanej z węgla do krajowego systemu energetycznego. W uzasadnieniu sędzia Cornelius van der Westhuizen podkreślił, że decyzja rządu była „bezprawna i nieważna”, gdyż nie uwzględniono w niej konsekwencji dla przyszłych pokoleń. Szczególną uwagę zwrócono na „prawa dzieci do zdrowego środowiska” oraz wpływ emisji związanych z węglem na ich zdrowie.
Zobacz również:
Organizacje młodzieżowe przeciw węglowi
Sprawę „Cancel Coal” zainicjowały trzy młodzieżowe organizacje społeczne: African Climate Alliance (ACA), Vukani Environmental Justice Movement in Action (VEM) oraz Groundwork Trust, reprezentowane przez Centre for Environmental Rights (CER). Zarzuciły one rządowi naruszenie konstytucji i niewywiązywanie się z obowiązku ochrony obywateli, w tym dzieci, przed szkodliwym wpływem inwestycji węglowych.
„Doświadczamy zanieczyszczenia powietrza, wody i gleby – wszystkie są zanieczyszczane przez węgiel. Środowisko, w którym żyjemy, jest bardzo destrukcyjne, a wiele osób choruje” stwierdza pochodząca z regionu Highveld działaczka VEM, Mbali Mathebula. „Węgiel wpływa na zdrowie i komfort członków naszej społeczności, ludzie żyją z nowotworami i chorobami układu oddechowego, potrzebują tlenu i nebulizatorów, żeby przetrwać. Sprawa Cancel Coal jest ostatecznością; mówimy, że nie powinno być nowych elektrowni węglowych, bo są one zbyt niszczycielskie”.
Republika Południowej Afryki pozyskuje około 80 proc. swojej energii elektrycznej z węgla i jest siódmym największym producentem tego surowca na świecie. Kraj ten ma najbardziej emisyjną gospodarkę wśród państw G20. Zdaniem pozywających organizacji, plan budowy nowych elektrowni był nie tylko kosztowny i niepotrzebny, lecz także ograniczał prawa dzieci do bezpiecznego, zdrowego otoczenia.
Wyrok i jego konsekwencje dla sektora energetycznego
Sąd, powołując się na brak należytej analizy skutków środowiskowych, orzekł, że działania Ministra Zasobów Mineralnych i Energii oraz Krajowego Regulatora Energii Elektrycznej RPA (NERSA) były „niezgodne z konstytucją” oraz „bezprawne i nieważne”. „Dowody przedstawione przez pozwanych złowieszczo milczą w kwestii jakichkolwiek rozważań wpływu, jaki 1500 MW nowych mocy węglowych wywrze na środowisko i zdrowie narodu, w szczególności dzieci” stwierdził w orzeczeniu sędzia. “Jest to wyraźny dowód na to, iż pozwani nie wywiązali się ze swych konstytucyjnych obowiązków”.
Zobacz również:
Ministrowi Gwede Mantashe oraz NERSA nakazano pokrycie kosztów sądowych powodów. Jest to istotny sygnał dla rządu, który musi uwzględniać wpływ polityki energetycznej na przyszłe pokolenia.
Działacze zaangażowani w sprawę podkreślają, że wyrok może stanowić precedens dla przyszłych batalii prawnych w obronie środowiska i klimatu. „To znaczące zwycięstwo prawne, które oznacza, że dzieci i młodzież muszą być włączone w procesy decyzyjne kształtujące naszą przyszłość” – powiedział Sibusiso Mazomba, działacz kampanii Cancel Coal. „To dopiero pierwszy krok do zabezpieczenia konstytucyjnego prawa dzieci do zdrowego środowiska. Prawdziwą sprawiedliwość osiągniemy, gdy te prawa zostaną w pełni uszanowane, chroniąc nasze życie, środowisko i przyszłość”
