Od początku roku obowiązują w Polsce przepisy mające na celu ograniczenie zużycia jednorazowego plastiku. Wprowadzono je trzema rozporządzeniami, które są pokłosiem unijnej dyrektywy single-use plastics (tzw. SUP).
Opłata za jednorazowe kubki. Za które trzeba płacić?
Co to oznacza w praktyce? Do każdego kubka z tworzyw sztucznych i dań na wynos będzie od teraz doliczana opłata, otwiera się w nowym oknie - dokładnie tak samo jak kilka lat temu miało to miejsce z reklamówkami. Stawka za kubek wynosi 20 groszy, a za pojemnik i opakowania w restauracjach typu fast food - 25 groszy.
O jakich konkretnie kubkach i pojemnikach mowa? Warto podkreślić, że nie chodzi tu tylko o typowe kubki na piwo czy lemoniadę, które są w całości z plastiku. - Opłatą są objęte również kubki wykonane np. z papieru i zawierające warstwę laminatu - tłumaczy prawnik Mikołaj Maśliński. Czyli takie, które są w większości kawiarni, stacji benzynowych czy sklepach typu Żabka, otwiera się w nowym oknie sprzedających kawę z ekspresu.
Dziś, zamawiając kawę, herbatę lub inne napoje na wynos, może wydawać nam się, że podawane one są w kubkach z papieru. To nieprawda. Czysty papier nie poradziłby sobie z płynem. Dlatego producenci stosują trik polegający na mieszaniu papieru z plastikiem. Dzięki temu kubek z kawą czy colą się nie rozpuszcza. Problem w tym, że sprzedawcy często mijają się z prawdą, nazywając takie opakowania "papierowymi" i "ekologicznymi".
Dlatego, jak przewidują eksperci, od 1 stycznia 2024 r. sklepy, kawiarnie i restauracje w Polsce będą pobierać od klientów opłatę od plastiku, a także cenę samego opakowania. Kupując np. kawę, do paragonu, oprócz opłaty, może nam zostać doliczona cena kubka. Do tego, w tym do samej opłaty, będzie doliczany VAT - wylicza prawnik Mikołaj Maśliński.
To dobry moment, aby konsumenci zwrócili uwagę na problem rosnącej góry jednorazowych odpadów, a przedstawiciele kawiarni i restauracji rozejrzeli się za wielorazowymi zamiennikami, które są już na rynku.

Za jednorazowy kubek zapłacimy nawet złotówkę
W praktyce zatem może się okazać, że do ceny napoju mogą dojść koszty od 20 groszy + VAT do nawet 70 groszy czy nawet 1 zł. - Wszystko zależy od strategii, jaką przyjmie dany sprzedawca. Dziś część firm pobiera wyłącznie opłatę, ale są takie, które doliczają także koszt samego opakowania - tłumaczy Mikołaj Maśliński w rozmowie z Zieloną Interią. Opłaty za kubki i opakowania zawierające tworzywa sztuczne powędrują do budżetu państwa.
A co, gdy nie chcemy płacić? Niestety gdy klient nie będzie życzył sobie jednorazowego pojemnika czy kubka, może zostać odprawiony z kwitkiem. Obowiązek oferowania wielorazowych pojemników (za kaucją) lub wykonanych z innych materiałów niż tworzywa sztuczne zacznie obowiązywać w Polsce dopiero od 1 lipca 2024 r.
Szacunki wskazują, że co roku na świecie zużywa się nawet 500 miliardów jednorazowych kubków. Są też badania, które mówią, że u naszych zachodnich sąsiadów - w Niemczech - w ciągu godziny spożywa się 320 tys. napojów w jednorazowych kubkach.
Brakuje jednak wyliczeń, ile dokładnie takich opakowań zużywa się ich w Polsce. Wiemy jednak, że co roku na nasz rynek wprowadza się ok. 200 tys. ton jednorazowych wyrobów z tworzyw sztucznych. Wśród nich są kubki zawierające plastik oraz opakowania na wynos.
To sygnał, w jakim kierunku powinniśmy podążać i jak to widzi Unia Europejska. Płacąc za jednorazowe produkty lub korzystając z rozwiązań wielokrotnego użytku, redukujemy wykorzystanie surowców pierwotnych i ślad węglowy.

Jednorazowe kubki jak jednorazowe reklamówki
Podobną opłatą co jednorazowe kubki i opakowania objęto w Polsce od 1 stycznia 2018 r. plastikowe reklamówki. Wynosi ona minimum 20 groszy za sztukę. Co roku z tego tytułu budżet państwa zasilany jest kwotą nawet kilkuset milionów złotych. To mniej niż zakładano na etapie tworzenia przepisów, ale kwota i tak jest znacząca.
Zobacz również:
Opłata za reklamówki pokazała Polkom i Polakom, że zagospodarowanie tego typu odpadów to realny koszt dla społeczeństwa i środowiska. Podobnie ma być z plastikowymi kubkami i opakowaniami na wynos. Przychody z tej opłaty również zasilą budżet państwa.
Po wprowadzeniu opłaty recyklingowej za reklamówki ich zużycie w Polsce zaczęło spadać. Wyjątkiem był rok 2022, gdzie nastąpił nieznaczny wzrost liczby kupionych toreb z tworzyw sztucznych. Nadal sprzedano ich jednak mniej niż w 2020 r.
Co roku w Polsce sprzedaje się ok. 860-880 mln jednorazowych reklamówek. Ta liczba może robić wrażenie. Mamy przecież opłatę recyklingową, która powinna hamować zużycie. Nie oznacza to jednak, że podatek, otwiera się w nowym oknie nie działa.
Polska zajmuje bowiem wysokie, trzecie miejsce w Europie w rankingu najniższego zużycia toreb foliowych. Kupujemy ich średnio 23 rocznie i jesteśmy zaraz za Portugalią i Belgią. Najgorzej jest w Czechach, Łotwie i Litwie. Tam zużywa się nawet 300 reklamówek na osobę rocznie.
Widzimy zmianę nawyków u konsumentów - coraz więcej osób korzysta z toreb wielorazowych, a badania pokazują, że coraz więcej Polaków widzi zagrożenie, jakie stanowi produkcja plastiku. Mamy nadzieję, że teraz będzie podobnie - opłaty za jednorazowe kubki czy pojemniki na żywność zachęcą konsumentów i przedsiębiorców do szukania rozwiązań wielorazowych, producentów zaś do takie projektowania opakowań i produktów, które będą bardziej ekologiczne.













