Zamiast inwestycji, oddanie rzeki naturze. Szykuje się zmiana specustawy odrzańskiej
Rząd zamierza wykreślić katalog ponad 100 inwestycji w infrastrukturę i wzmocnić zdolność rzeki do samooczyszczania się. Zgodnie z planem projekt nowelizacji specustawy odrzańskiej ma zostać przyjęty przez Radę Ministrów jeszcze w tym roku.
![Zamiast inwestycji, oddanie rzeki naturze. Szykuje się zmiana specustawy odrzańskiej](https://i.iplsc.com/000JHX6XKNM4RH58-C322-F4.jpeg)
Po ponad pół roku u władzy nowy rząd przedstawił pierwsze konkrety związane z wyczekiwaną nowelizacją specustawy odrzańskiej.
"Nie należy wnioskować, że katastrofa minęła, ponieważ jej przyczyny i skutki ciągle są w Odrze widoczne. Świadczą o tym przede wszystkim wysokie wartości wskazujące na zasolenie oraz na mętność wody w rzece na całym jej odcinku" - brzmi fragment wyjaśnienia potrzeby zmiany prawa, które zamieszczono na oficjalnej stronie Rady Ministrów.
W uzasadnieniu wskazano też, że poziom zasolenia Odry jest nadal znacznie przekroczony. "Również wartości innych parametrów fizycznochemicznych wskazują na przekroczenia. Nie są one w ogóle charakterystyczne dla wód śródlądowych" - tłumaczą urzędnicy.
Odra po nowemu: Nie beton...
Dotychczasowy kształt specustawy, który nadał jej rząd PiS, nie wzmacniał ochrony rzeki, a wręcz jej szkodził. Plany obejmowały ponad 100 inwestycji, w tym nowe stopnie wodne i przekopy kanałów. Efektem takiej "ochrony" rzeki byłoby jej jeszcze większe zabetonowanie i zniszczenie jej naturalnej formy.
Specustawą w żaden sposób nie próbowano też rozwiązać fundamentalnego problemu, jakim jest zrzucanie ścieków i zasalanie rzeki przez różne podmioty, w tym kopalnie. A właśnie to - w połączeniu z wysokimi temperaturami i niskim stanem wód - umożliwiło zakwit złotych alg, które zebrały brutalne żniwo w 2022 r.
Nowa Rada Ministrów wskazuje, że "katalog inwestycji o charakterze budowlanym" i powołanie uzbrojonej formacji (Inspekcji Wodnej) "nie przyczyni się do szybkiego polepszenia stanu wód rzeki Odry". Takie podejście nie daje też "żadnej gwarancji" na doprowadzenie stanu ekologicznego w rzece do co najmniej dobrego.
Dla rządzącej koalicji inwestycje hydrotechniczne priorytetem więc nie będą. Z tego powodu ministerstwo infrastruktury, które będzie nadzorować prace nad specustawą, postuluje o uchylenie przepisów określających katalog inwestycji dla Odry.
![](https://i.iplsc.com/000IC2XOJC6TKHP3-C322-F4.jpeg)
... lecz natura
Zamiast tego obecny rząd chce postawić działania naprawcze ponownie oddające rzekę naturze. Cel? "Możliwie jak najszybsze" wzmocnienie zdolności Odry do samooczyszczenie się, stabilizacja odpływu, poprawa stanu ekologicznego i ochrona zasobów wodnych.
Plany zakładają prowadzenie czterech grup działań. Poza oczywistymi pracami utrzymaniowymi zapowiedziano też m.in.:
· przebudowę istniejących przepustów na przepusty z piętrzeniem,
· rewitalizację i odtwarzanie starorzeczy,
· odsuwanie wałów przeciwpowodziowych i przywracanie terenów zalewowych,
· likwidację przegród poprzecznych,
· budowę bystrzy (miejsca w nurcie rzeki, gdzie woda płynie szybciej) niezwiązanych trwale z gruntem, przy użyciu wyłącznie żwiru i kamienia
· i budowę stopni, zastawek i progów na rowach, które zatrzymają wodę w rowach na obszarach rolnych i leśnych oraz spowolnią odpływ wody ze zlewni.
Te i inne działania mają mieć zapewnione finansowanie z budżetu państwa i będą wdrażane w uproszczonym trybie. To, w których miejscach rzeki będą realizowane, zależeć będzie jednak już od zarządzającego pracami ministerstwa i wydanego aktu wykonawczego.
Ścieki pod kontrolą?
Ale na tym nie koniec. Zgodnie z założeniami nowelizacji prowadzony będzie odrębny (względem istniejących już przepisów) i cykliczny przegląd pozwoleń wodnoprawnych i zintegrowanych na wprowadzenie ścieków do wód na obszarze zlewni Odry. "Szczególnie uwzględniana" ma być ilość zrzucanych ścieków w odniesieniu do aktualnego przepływu wody w rzece. Do takich przeglądów ma dochodzić co dwa lata.
Celem przeglądów będzie nie tylko zbieranie danych, lecz także cofanie lub ograniczanie obowiązujących pozwoleń w przypadku naruszeń.
W uzasadnieniu na stronie Rady Ministrów stwierdzono wprost, że kluczowe jest "zmniejszenie zanieczyszczenia solą, zmniejszenie ilości substancji biogennych w wodzie oraz poprawa stanu rzek zasilających Odrę". "Najważniejszym działaniem powinna być eliminacja zanieczyszczeń, które są głównym powodem katastrofy, jaka się wydarzyła latem 2022 r." - czytamy na stronie.
Bez Inspekcji Wodnej
I wreszcie nowelizacja zakłada też odstąpienie od utworzenia wyodrębnionej formacji w postaci Inspekcji Wodnej.
"Tworzenie w Państwowym Gospodarstwie Wodnym Wody Polskie wyodrębnionej i uzbrojonej formacji podejmującej w swej istocie zadania z obszaru kontroli gospodarowania wodami w żadnej mierze nie przełoży się na poprawę stanu wód rzeki Odry. Związane jest to chociażby z powielaniem zadań planowanych do wykonania przez tą Inspekcje z zadaniami innych podmiotów - Państwowej Straży Rybackiej i Inspekcji Ochrony Środowiska" - wyjaśniają przedstawiciele rządu.
Pieniądze zapisane na Inspekcję Wodną zostaną więc wydane na "wzmocnienie potencjału kadrowego oraz funkcjonalnego kontroli gospodarowania wodami".
![](https://i.iplsc.com/000IL7HH7B180CSW-C322-F4.jpeg)
Ochrona rzek w umowie
- Projekt to krok w dobrą stronę, przede wszystkim patrząc na zapowiedź wycofania się z ponad 150 niekorzystnych inwestycji hydrotechnicznych, które były zawarte w poprzedniej wersji specustawy. Cieszy też deklaracja zwiększenia nacisku na renaturyzację - mówi w rozmowie z Dziennikiem Gazetą Prawną Maria Włoskowicz, prawniczka z Fundacji Frank Bold.
Przypomnijmy, że w umowie koalicyjnej pomiędzy KO, Trzecią Drogą i Lewicą zapowiedziano "zdecydowane działania na rzecz poprawy poziomu ochrony polskich lasów, rzek i powietrza". "Wdrożymy stały monitoring czystości rzek oraz będziemy dążyć do ich renaturyzacji" - zapowiedzieli koalicjanci.
Przynajmniej w przypadku Odry postulat ten być może będzie więc zrealizowany.