Podręczniki trzeba pisać na nowo. Oto najstarszy pajęczak świata

500 mln lat temu to środkowy kambr - epoka niezwykle odległa, w której doszło do wielkiej, największej w dziejach Ziemi eksplozji życia, zwanej eksplozją kambryjską. Słowo "eksplozja" nie jest tu użyte przypadkowo ani na wyrost. To był czas relatywnie gwałtownego rozkwitu i pojawienia się nowych form życia, coraz większych i bardziej różnorodnych.

Eksplozja kambryjska to moment gdy Ziemia rozmarzła po 300 mln lat i organizmy dostały szansę na rozwój. Tak zaczęła się era paleozoiczna, era rozkwitu roślin, zwierząt i innych organizmów (początkowo w wodzie). Miało to miejsce około 542 mln lat temu, wraz z nastaniem epoki kambru.

W środkowym kambrze mamy już wielkie bogactwo życia, które kwitnie wówczas jeszcze wyłącznie w morzu. To czas wielkiego rozwoju trylobitów - grupy już wymarłej i dzisiaj nieznanej, a także ramienionogów, niektórych mięczaków. Jak się okazuje, wtedy zaczęły się również rozwijać przodkowie szczękoczułkowców.

Ta żyjąca do dzisiaj rozległa grupa bezkręgowców obejmuje przede wszystkim pajęczaki, a zatem wszystkie pająki, skorpiony, zaleszczotki, kleszcze, solfugi, biczykoodwłokowce. W jej skład wchodzą jednak także prastare skrzypłocze, kikutnicy czy wymarłe już staroraki. Słowem, to bardzo stara grupa zwierząt, ale nie mieliśmy pojęcia, że aż tak stara.

"Nature" donosi bowiem o odkryciu skamieniałości zwierzęcia zwanego Megachelicerax, które jest najstarszym znanym przodkiem szczękoczułkowców. Jego szczątki znalezione zostały w formacji Wheeler w paśmie House Range w stanie Utah w Stanach Zjednoczonych. To formacja skał ze środkowego kambru, zatem sprzed około 500 mln lat. Bardzo stara.

Zwierzę nie przypomina żadnego z dzisiejszych pajęczaków, ale nie ma wątpliwości, że jest ich przodkiem. Wskazuje na to plan ciała i cechy anatomiczne niedużego w sumie zwierzątka, gdyż megacheliceraks nie był ani trochę mega - osiągał 8 cm długości. Na tamte czasy to jednak sporo, zwłaszcza że zwierzę było drapieżnikiem morskim. I już ma charakterystyczne szczękoczułki służące do pobierania pokarmu i odróżniają pajęczaki i inne szczękoczułkowce od owadów.

A zatem wtedy się to zaczynało - 500 mln lat temu w morzach oblewających dzisiejsze Stany Zjednoczone. Pośród kambryjskiej eksplozji życia pojawiło się drapieżne zwierzę, które dało początek jednej z najbardziej niesamowitych grup bezkręgowców, jakie istnieją na świecie. Drapieżnikom niemal doskonałym i prawdziwym cudom ewolucji.

Okaz znaleziony w skałach Utah zachował szkielet części grzbietowej ciała składający się z tarczy pokrywającej głowę i dziewięciu segmentów ciała. Jest pierwszym kambryjskim zwierzęciem o tak wykształconych i zachowanych szczękoczułkach. Do tej pory najstarszych przodków szczękoczułkowców widziano w zwierzętach znajdowanych w Fezouata w Maroku, sprzed około 480 mln lat. To już po zakończeniu kambru, to znaleziska z kolejnej epoki ordowiku, zatem o wiele młodsze. Ewolucję pająków czy skorpionów musimy zatem przesunąć o co najmniej 20 mln lat wstecz.

Już w środkowym kambrze, kiedy tempo ewolucji było wyjątkowo wysokie, oceany były zamieszkane przez stawonogi o złożoności anatomicznej dorównującej współczesnym formom" - mówią naukowcy, zwracając uwagę na to, jak szybko i sprawnie kambryjska eksplozja życia tworzyła nowe formy i szukała nowych rozwiązań ewolucyjnych, np. pomagających w polowaniu. To dlatego do dzisiaj pajęczaki i wiele innych szczękoczułkowców to przede wszystkim drapieżniki.