Odkryli w piasku monstrualnego drapieżnika. Takiej czaszki dotąd nie było

Szczątki spinozaura to znaleziska bezcenne, zwłaszcza od czasów losu, jaki dotknął jego pierwotny szkielet, odnaleziony w Afryce jeszcze przed I wojną światową. Wykopał go niemiecki paleontolog Richard Markgraf, który w oazie Bahariyya jakieś 370 kilometrów na południowy-zachód od Kairu, w samym środku spieczonej pustyni, znalazł w 1912 r. coś nadzwyczajnego.

Wszyscy w 1912 r. już wiedzieli, że królem dinozaurów i największym lądowym drapieżnikiem w dziejach jest tyranozaur, znaleziony kilkanaście lat wcześniej w Ameryce Północnej. Ta bestia zakopana w Egipcie była jednak od niego większa i być może potężniejsza. Stwór miał 14, może 15 metrów długości, ogromne zęby w paszczy podobnej do krokodylej i wielki, tajemniczy żagiel na grzbiecie.

Początkowo uważano, że żagiel ten służył mu do chwytania ciepła i promieni słonecznych, stąd dinozaura nazwano spinozaurem. Jaszczurem z żaglowatymi kolcami na grzbiecie. Aby jednak ustalić, o co chodziło z tym zwierzęciem, jak ono rzeczywiście żyło i po co mu był ten wielki żagiel i ogromne zęby, należało znalezisko zbadać. Nie było to jednak łatwe. Wyciągnięcie ich z Egiptu pozostawało problemem, a gdy się już to udało, część kości została zniszczona w transporcie do Niemiec, do muzeum w Monachium.

Zgromadzone tam szczątki przestały jednak istnieć w kwietniu 1944 r., gdy na Monachium spadł nalot bombowców RAF. Zrównał z ziemią miasto, muzeum i spinozaura. Trzeba było czekać długie lata na odnalezienie kolejnego osobnika.

W 1996 r. w Kem Kem Berds w południowo-wschodnim Maroku, po pół wieku udało się odnaleźć kolejne szczątki - raptem jeden kręg i kilka zębów. Dwa lata później kolejne kawałki kości udało się wykopać w Algierii, a w 2002 r. znaleziska uzupełniły zęby z południowej Tunezji, z formacji Chenini. Bodaj najbardziej kompletnym szkieletem tego dinozaura są fragmenty znalezione w Maroku w 2014 r.

Te znajdowane w różnych miejscach północnej, saharyjskiej Afryki szczątki spinozaurów przełożyły się na ewolucję sposobu jego postrzeganie. Gdy w 2001 r. powstawał "Park Jurajski 3", byliśmy świeżo po odkryciu kości w Maroku. Spinozaur stał się zatem jednym z najważniejszych bohaterów tego filmu z Samem Neillem, Williamem Macy i Teą Leoni. Przedstawiono go jako ogromną, lądową bestię, większą i silniejszą od tyranozaura, czego efektem jest scena, w której po walce spinozaur o krokodylim pysku powala t-rexa.

Nowy król dinozaurów - można powiedzieć po jej obejrzeniu.

Po ćwierćwieczu przedstawia się już spinozaura inaczej. Nowe odkrycia sugerują, że mógł on być nie tyle drapieżnikiem lądowym, co wodnym albo ziemnowodnym i trybem życia przypominał nieco krokodyle. Ów żagiel pomagał mu w pływaniu.

W nowym "Jurassic World" oraz w serialu "Wędrówki z dinozaurami" afrykański olbrzym został pokazany właśnie w taki sposób - jako zwierzę ziemnowodne, doskonale pływające, które na lądzie porusza się i żyje dość niesprawnie. Mało tego, istnieją wizjonerskie rekonstrukcje spinozaura wykazujące, że szkielet może być mylący, a zwierzę mogło przypominać dzisiejsze ssaki płetwonogie jak słoń morski. To oczywiście tylko fantazja, ale pokazuje, że miejsc do interpretacji wciąż jest wiele.

I wciąż pojawiają się nowe fakty. Takim jest czaszka spinozaura znaleziona na terenie Nigru. Jak podaje "Science", czaszka należy do zupełnie nowego, nieznanego dotąd gatunku tego dinozaura i wygląda w sposób zaskakujący. Jak czytamy, nawet zespół wybitnych i doświadczonych paleontologów pod kierownictwem Paula Sereno z Uniwersytetu Chicago był zaskoczony. "To odkrycie było tak niesamowite, że bardzo nas poruszyło" - mówi Paul Sereno, który niejedno już w kwestii dinozaurów widział i odkrył.

Nigryjski spinozaur ma bowiem na czaszce okazały kostny grzebień, którego nie widziano u innych znajdowanych osobników z Maroka, Tunezji, Egiptu czy Algierii. To wielki grzebień podobny do szabli, co nadawało zwierzęciu wygląd - jak określili to odkrywcy - w rodzaju "piekielnej czapli". Polującej na duże ryby "czapli" o długości kilkunastu metrów i wadze siedmiu ton.

Dokładne przeznaczenie wielkiego grzebienia pozostaje tajemnicą. Mógł być pokryty keratyną - być może jaskrawo kolorową, jak dziób tukana czy papugi- aby stworzyć swego rodzaju wizualną ekspozycję. A może miał zupełnie inne zastosowanie. Jako broń był zbyt delikatny, więc musiał służyć do jakiegoś rodzaju ekspozycji.

W każdym razie mamy do czynienia z przełomem, wskazującym na to, że istniało wiele gatunków spinozaurów w Afryce i wyglądały ona nader odmiennie. "Ta grupa dinozaurów przeszła trzy fazy ewolucji, charakteryzujące się rosnącą adaptacją do życia w wodzie i obecnością w siedliskach wokół Morza Tetydy" - konkludują badacze.

Czaszka spinozaura opisywana jest jako przystosowana do ziemnowodnego trybu życia. Cofnięte nozdrza pozwalały zanurzyć większą część pyska pod wodą, aby śledzić pływającą ofiarę tak długo, jak to konieczne, oddychając jednocześnie normalnie - podobnie jak robią to krokodyle. Ponadto górne i dolne rzędy zębów idealnie do siebie przylegały podczas gryzienia. Potrafiły schwytać śliską zdobycz, a duże, stożkowate zęby tworzyły "pułapkę na ryby". Nie ma w zasadzie większych wątpliwości, że spinozaur żył i polował w wodzie.

I że był jednym z największych mięsożernych dinozaurów w dziejach, o długości ciała dochodzącej do 15-16 m, zatem więcej niż u tyranozaura.