W skrócie
- Ptaki, zjadając owoce i zbierając owady, odgrywają ważną rolę w ekosystemie oraz wspierają funkcjonowanie przyrody poprzez rozsiewanie nasion.
- Badania na obszarze Wielkiej Brytanii wykazały, że małe europejskie ptaki, takie jak sikory, piecuszki i pokrzewki, również pomagają w zapylaniu roślin, mimo braku wyspecjalizowanych anatomicznych przystosowań.
- Eksperymenty pokazały, że obecność tych ptaków zwiększa zawiązywanie owoców u niektórych gatunków roślin, szczególnie wczesną wiosną, gdy aktywność owadów jest ograniczona ze względu na niskie temperatury.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Dowodzą tego badania przeprowadzone na małych ptakach wróblowych na terenie Wielkiej Brytanii. Mowa o gatunkach, które doskonale znamy także z Polski. Również u nas są kluczową częścią małej awifauny. Brytyjczycy badali takie gatunki jak strzyżyk, modraszka, gil, pokrzewka czarnołbista (czyli kapturka), piecuszek, cierniówka, pokrzewka ogrodowa (czyli gajówka) oraz czeczotka, a także kilka gatunków sikor. To wszystko ptaki dość małe, częste w naszych ogrodach i parkach, jak również w karmnikach.
Tym ptakom przyjrzeli się ornitologowie z University of Auckland i University of Cambridge na bazie ich siedlisk we wschodniej Anglii. Ustalenia są wręcz zdumiewające. Obalają stare założenie dotyczące tego, kto zajmuje się zapylaniem.
Zobacz również:
Nie tylko owady odpowiadają za zapylanie roślin
Powszechnie uważa się, że za zapylanie odpowiadają owady, zwłaszcza błonkówki, takie jak pszczoły, trzmiele i osy, a także motyle, chrząszcze i inne drobne bezkręgowce. W tropikach zapylaczami bywają także nietoperze i inne zwierzęta, a ptaki z zapylaniem roślin kojarzą się i owszem, ale głównie przez pryzmat kolibrów innych małych, egzotycznych gatunków. Tymczasem okazuje się, że sprawa dotyczy także małych ptaków europejskich.
"Ptaki wróblowate pełnią funkcjonalną rolę zapylaczy w umiarkowanej Europie" - czytamy na łamach "Journal of Ecology". "Niektóre z tych ptaków nie były dotąd podejrzewane o zapylanie roślin, a wnoszą znaczący wkład. Ich rola była pomijana, ale zasługuje na uwagę".
Nie jest to rola przypadkowa. Chociaż owady pozostają kluczowymi zapylaczami roślin w Europie, to jednak w jej umiarkowanej części, gdzie owadów jest bez porównania mniej niż w cieplejszych obszarach, duża rola przypada ptakom.
Naukowcy zbadali 29 gatunków ptaków i stwierdzili, że 89 proc. osobników transportuje pyłek roślin, zwłaszcza gdy ptaki regularnie odwiedzały kwiaty. To wierzba iwa, śliwa tarnina, głóg jednoszyjkowy, szakłak pospolity i inne. Ornitologowie zauważają, że rośliny te nie wykształciły ewolucyjnie wyspecjalizowanych cech morfologicznych związanych z zapylaniem przez ptaki, ale jednak dochodzi do tego zjawiska i jest ono ważne dla roślin.
Eksperyment polegający na wykluczeniu ptaków z zapylania kwiatów wykazał, że w takim wypadku zawiązywanie owoców zmniejszyło się u połowy z siedmiu badanych gatunków roślin. Pozytywny wpływ ptaków na rozwój roślin był największy w przypadku gatunków rozdzielnopłciowych oraz tych, które kwitną wcześniej wiosną, gdy temperatury są niskie i zmienne. Wtedy jest jeszcze mało aktywnych owadów.
Zobacz również:
Inaczej mówiąc, rośliny otwierające kwiaty wczesną wiosną, gdy pogoda jest jeszcze zimna i niestabilna, są wręcz uzależnione od małych ptaków. Owady źle znoszą zimno, a ptaki nie mają takich ograniczeń jako zwierzęta stałocieplne.
Rośliny ułatwiają pracę małym ptakom
Teoretycznie zapylacze mają cechy anatomiczne ułatwiające im zbieranie nektaru i pyłku. To chociażby aparaty gębowe pozwalające zanurzyć się w kwiatach. Małe ptaki europejskie tego nie mają. Sikory, piecuszki czy pokrzewki mają krótkie dzioby, które nigdy ewolucyjnie nie były przystosowane do pobierania nektaru jak w wypadku kolibrów.
A jednak okazuje się, że to wystarczy. Rośliny kwitnące wczesną wiosną i zależne od ptaków gromadzą swój nektar w łatwo dostępnych miejscach, np. skupiskach, co ułatwia ptakom dotarcie do niego i przy okazji pobranie pyłku na dziób i pióra.
To zaś oznacza, że związek roślin rosnących w umiarkowanej części Europy, od Wysp Brytyjskich po Polskę, z małymi ptakami wróblowymi jest silniejszy i ważniejszy niż komukolwiek się zdaje. I my też mamy swoje "kolibry".
To najbardziej kolorowe polskie ptaki. Ile z nich widujesz?
