Kraj Europy wprowadza cegły dla jerzyków. Obowiązek w nowych budynkach

Parlament w Szkocji przegłosował przepisy nakazujące instalowanie tzw. cegieł dla jerzyków we wszystkich nowych budynkach, o ile jest to "rozsądnie wykonalne i zasadne". Poprawkę zaproponował poseł szkockich Zielonych Mark Ruskell, a poparcie dla niej zadeklarowały ugrupowania z całego spektrum politycznego. Specjalne cegły z niewielkim otworem zapewniają miejsca lęgowe jerzykom, a przy okazji także innym ptakom związanym z zabudową.

Podczas parlamentarnej debaty minister środowiska Gillian Martin przypomniała, że jerzyki były niegdyś powszechnym elementem krajobrazu szkockich miast. "Ten ikoniczny gatunek jest dziś pod presją. Od 1995 r. jego liczebność spadła o 60 proc., co doprowadziło do wpisania jerzyka na czerwoną listę gatunków wymagających ochrony. Potrzebujemy praktycznych rozwiązań, które realnie pomogą chronić przyrodę w miastach" - podkreśliła.

Głównym problemem jest zanik naturalnych miejsc lęgowych. Termomodernizacje, uszczelnianie dachów i elewacji oraz nowe standardy budowlane sprawiły, że ptaki gniazdujące w szczelinach straciły dostęp do milionów dawnych siedlisk. Cegły lęgowe mają temu przeciwdziałać już na etapie projektowania budynków.

Szkockie przepisy wyraźnie odcinają się od podejścia przyjętego w Anglii. Tam cegły lęgowe zostały wpisane jedynie do ogólnych wytycznych planistycznych. Dokumenty te sugerują ich stosowanie, ale nie nakładają prawnego obowiązku ani na deweloperów, ani na urzędy wydające pozwolenia. W praktyce oznacza to, że inwestor może z nich zrezygnować bez konsekwencji.

Skutki takiego podejścia są dobrze udokumentowane. Badanie przeprowadzone przez University of Sheffield wykazało, że 75 proc. budek dla ptaków i nietoperzy, które wpisano jako warunek wydania pozwolenia na budowę nowych domów, nie zostało zamontowanych po zakończeniu inwestycji. Dla zwolenników szkockiego rozwiązania to jeden z kluczowych argumentów za obowiązkiem prawnym, a nie dobrowolnymi zaleceniami.

Autor poprawki Mark Ruskell nie krył krytyki wobec długotrwałych debat w Londynie. "Jerzyki wracają do naszych miast każdego lata, ale z roku na rok jest ich mniej. To frustrujące patrzeć, jak coś tak prostego ciągnie się latami. W Holyrood (dzielnica Edynburga, w której mieści się szkocki parlament - red.) rozmowa była rzeczowa i szybko znaleźliśmy rozwiązanie" - mówił. Wyraził też nadzieję, że szkocka decyzja stanie się impulsem dla reszty kraju.

Aktywistka przyrodnicza Hannah Bourne-Taylor w rozmowie z dziennikiem "The Guardian" nazwała głosowanie "przełomem dla ochrony ptaków". Zwróciła uwagę, że w całej Wielkiej Brytanii pozostało mniej niż 40 tys. par jerzyków, a tempo zaniku siedlisk wciąż rośnie. Jej zdaniem wytyczne bez mocy prawnej nie są w stanie odwrócić tego trendu.

Szkockie prawo przewiduje 12-miesięczny okres konsultacji technicznych, który ma doprowadzić do ustalenia jednolitych standardów wykonania cegieł lęgowych. Z rozwiązania skorzystają nie tylko jerzyki, lecz także wróble, szpaki i jaskółki oknówki.

Przykładem skuteczności takiej polityki jest Gibraltar, ważny punkt na trasie migracji jerzyków między Europą a Afryką Subsaharyjską. Minister środowiska John Cortes podkreśla, że cegły lęgowe są tam standardem od lat. "Populacja jerzyków najpierw się ustabilizowała, a następnie zaczęła rosnąć. To dowód, że nawet niewielkie zmiany w budownictwie mogą mieć realny wpływ na przetrwanie gatunku" - powiedział.

W ocenie ekologów szkocka decyzja pokazuje, że ochrona bioróżnorodności w miastach nie zawsze wymaga kosztownych programów. Czasem wystarczy drobna zmiana standardów budowlanych, by architektura przestała być barierą, a zaczęła wspierać przyrodę.