Nawet 30 tys. zł kary, a Polacy wciąż to robią. Mity o wypalaniu traw

Wypalanie traw to realny problem, który odnotowuje się we wszystkich województwach. W okresie od 1 stycznia do 31 marca dochodzi nawet do kilkudziesięciu tysięcy incydentów. Przykładowo, zgodnie z danymi Państwowej Straży Pożarnej, w 2024 roku w tym czasie odnotowano 4 255 pożarów, natomiast w 2022 było to aż 26 707. Dlaczego wypalanie traw wciąż ma się "dobrze"? Z czego to wynika i jakie grożą za to konsekwencje?

Co roku wraz z nadejściem wiosny nad polami i łąkami unosi się dym. Mimo dziesiątek kampanii edukacyjnych i surowych kar, proceder wypalania roślinności wciąż powraca. Od 1 stycznia do 31 marca 2025 roku odnotowano 15 461 pożarów traw, w których zginęło 6 osób, a 35 zostało rannych. Dlaczego tak trudno wykorzenić ten nawyk? Odpowiedź kryje się w głęboko zakorzenionym, choć całkowicie fałszywym przekonaniu o korzyściach płynących z ognia.

Wielu rolników i działkowców wciąż wierzy w tzw. mit o żyzności. Przekonanie to wywodzi się z dawnych lat, gdy sądzono, że popiół powstały z pożaru zadziała jak naturalny nawóz, a ogień "oczyści" pole z chwastów i starych resztek roślinnych, dając miejsce nowej zieleni. Szybki odrost młodej trawy, który pojawia się na czarnym tle po pogorzelisku, jest jednak złudzeniem optycznym, a nie wynikiem poprawy kondycji gruntu. Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa od lat apeluje, aby nie wierzyć w ten mit.

Pozytywne skutki wypalania traw to mit. Prawda o tym procederze jest znacznie mniej kolorowa niż powszechnie sądzono jeszcze kilka dekad temu. Jakie są największe zagrożenia dla gleby? Przede wszystkim są to:

• Jałowienie gleby - podczas pożaru temperatura przy gruncie sięga setek stopni Celsjusza. Powoduje to śmierć pożytecznych zwierząt np. dżdżownic, które spulchniają glebę oraz mikroorganizmów i próchnicy, które odpowiadają za żyzność.
• Zmniejszenie wartości plonów - zamiast poprawy jakości, następuje znaczne obniżenie wartości plonów. Roślinność, która odrasta na wyjałowionej ziemi, jest uboższa w składniki odżywcze.
• Długotrwała regeneracja - gleba po przejściu pożaru potrzebuje nawet kilku lat, aby powrócić do stanu sprzed katastrofy.

Wypalanie traw to nie tylko problem rolniczy, to katastrofa na wielu poziomach. W ogniu giną tysiące pożytecznych zwierząt, które nie mają szans na ucieczkę. Płomienie zabijają m.in. pszczoły i trzmiele. Giną w nich jeże, zające i żaby, dla których łąki są domem i miejscem rozrodu. Ogień nie omija również ptaków gniazdujących na ziemi, które tracą lęgi i siedliska.

Poza tym wypalanie traw rzadko kończy się tam, gdzie zaplanował to podpalacz. Wiatr w kilka sekund może przenieść ogień na pobliskie lasy, zabudowania gospodarcze czy domy mieszkalne. Gęsty dym snujący się nad drogami może być również przyczyną wypadków komunikacyjnych.

Od 2 stycznia 2026 roku obowiązują znowelizowane przepisy Kodeksu wykroczeń oraz Kodeksu postępowania. Nowe prawo, podpisane przez prezydenta Karola Nawrockiego, ma na celu skuteczne odstraszyć każdego, kto ryzykuje życie innych oraz stan środowiska dla wątpliwych "korzyści" z wypalania roślinności.

Najbardziej odczuwalną zmianą jest podniesienie górnych granic kar finansowych. Od 2026 roku będzie to:

• podwyższenie górnej granicy grzywny za sprowadzenie zagrożenia pożarowego z 5 tys. zł do 30 tys. zł,
• podwyższenie górnej granicy mandatu karnego z 500 zł do 5 tys. zł, dodatkowo w przypadku popełnienia kilku wykroczeń jednym czynem mandat wzrośnie z 1000 zł do maksymalnie 6 tys. zł.

Co istotne, sąd może wymierzyć najwyższą karę (30 tys. zł) nie tylko wtedy, gdy dojdzie do wielkiego pożaru. Wystarczy samo stworzenie realnego ryzyka dla ludzi, mienia lub środowiska, by sprawca musiał liczyć się z gigantycznym wydatkiem.

Ponadto z przepisów art. 82 Kodeksu wykroczeń całkowicie usunięto karę nagany, która w praktyce okazywała się nieskuteczna. Zamiast niej wprowadzono dotkliwszą sankcję, jaką jest kara ograniczenia wolności.

Co ważne nowe przepisy nie ograniczają się wyłącznie do samego procederu wypalania trawy. Zaostrzone sankcje obejmują każde niebezpieczne rozniecanie ognia na terenach szczególnie narażonych na pożary, takich jak łąki i nieużytki, lasy oraz torfowiska.