W skrócie
- Kraska występuje na rozległym obszarze od północno-zachodniej Afryki przez Europę po środkową i zachodnią Azję, zimując w Afryce.
- Ptaki tego gatunku dokonują długodystansowych migracji, a ornitolodzy wykorzystują nadajniki do badania ich tras, przy czym liczebność kraski w Europie spadła w ostatnich latach o ok. 30 proc.
- W Polsce kraska niemal wyginęła, jej populacja szacowana jest obecnie na około 30 par lęgowych, skupionych głównie na Równinie Kurpiowskiej.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Kraska występuje na rozległym obszarze obejmującym północno-zachodnią Afrykę, dużą część Europy oraz zachodnią i środkową Azję aż po Chiny i Pakistan. Zimuje z kolei w Afryce. Najsilniejsze populacje kraski na naszym kontynencie występują w Hiszpanii, Rosji, na Ukrainie, w Rumunii, Bułgarii i Turcji. Leśne populacje tych ptaków zachowały się z kolei na Litwie i Łotwie.
Podróże kraski po świecie
Każdego roku kraski pokonują nawet 10 tys. km, aby dotrzeć do Afryki. Coracias garrulus, bo tak brzmi łac. nazwa ptaka, jest dobrze znany miłośnikom ornitologii w południowej i południowej Afryce.
Co ciekawe, trasy, którymi populacje wędrują do swoich lęgowisk w Azji Środkowej, nie były do tej pory dobrze poznane, a to mocno interesowało ornitologów. Kraska jest bowiem w coraz gorszej sytuacji - mimo stosowania wszelkich dostępnych metod ochrony gatunku, jej liczebność mocno spadła w wielu krajach.
Republika Południowej Afryki została uznana za kluczowy kraj znajdujący się na szlaku migracji kraski. Działania ochronne koncentrowały się zazwyczaj na europejskich lęgowiskach, ale uznano, że konieczne jest rozszerzenie śledzenia i monitorowania gatunku na południowym krańcu szlaku migracji.
Zobacz również:
W ramach projektu organizacji BirdLife South Africa założono kilku osobnikom niewielkie nadajniki, żeby sprawdzić szlaki migracji. Każdy nadajnik waży zaledwie 3,8 grama - znacznie poniżej zalecanego limitu etycznego wynoszącego 3 proc. masy ciała ptaka.
Dodatkowo zaobrączkowano 20 ptaków. "Działania te pozwalają nam uzyskać wyraźniejszy obraz szlaków migracyjnych, newralgicznych miejsc postoju i zagrożeń, z jakimi te ptaki spotykają się podczas długich podróży przez kontynenty" - podaje afrykański oddział BirdLife.
Trudne obserwacje kraski na całym świecie
Oznakowane ptaki podróżowały na północ przez Tanzanię i Kenię, zatrzymały się w Somalii, a następnie poleciały do Azji Środkowej przez Oman i Indie. Jeden osobnik wylądował w Chinach, dwa pozostałe w Uzbekistanie.
Ornitolodzy chcą, żeby wyjątkowo ubarwione kraski stały się gatunkiem parasolowym, co wymusiłoby wzmożoną ochronę ich siedlisk i innych gatunków zwierząt, które w nich bytują.
Dobrą wiadomością dla europejskiej populacji jest powrót kraski jako gatunku lęgowego na Słowacji. Kraska zaczęła się rozmnażać tam ponownie od 2020 r., zwiększając liczebność z sześciu par lęgowych w 2020, do 18 par lęgowych w 2023 r. Populacje kraski zachowały swoją liczebność i zaczęły rosnąć w Serbii i na Węgrzech. W Polsce jednak nie jest tak kolorowo.
Kraska może zniknąć z Polski
Kraska jeszcze kilkadziesiąt lat temu była w Polsce gatunkiem dość licznym, ale obecnie znajduje się na skraju wyginięcia. Pod koniec lat 70. XX w. jej populację szacowano na ok. 1000 par, natomiast obecnie pozostało zaledwie ok. 30 par lęgowych.
Spadek liczebności następował stopniowo, a gatunek zniknął już z kilku regionów, m.in. ze Śląska, Małopolski i Wielkopolski. Najważniejszą ostoją kraski w Polsce pozostaje dziś Równina Kurpiowska, gdzie żyje większość krajowej populacji.
Bez działań ochronnych ptak ten może całkowicie zniknąć z Polski - ostrzegają ornitolodzy. "Bez podjęcia działań ochronnych, ptak ten może za kilka lat całkowicie zniknąć z naszego kraju" - podaje Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony Ptaków (OTOP).
Kraski gnieżdżą się w dziuplach drzew lub budkach lęgowych, tworzą trwałe pary i wyprowadzają jeden lęg rocznie. Żywią się głównie dużymi owadami, ale zjadają też drobne kręgowce. Preferują tradycyjny krajobraz rolniczy z pastwiskami, starymi drzewami oraz terenami otwartymi w pobliżu lasów i wód. Dawniej spotykano je również na śródleśnych polanach i zrębach.
Gatunek wyróżnia się niespotykanymi, jak na Europę, kolorami. Kraska jest niebieska, a na grzbiecie ma rdzawą plamę. Same skrzydła mają już kilka odcieni błękitu - od granatowego po niemal biały. Na tle innych naszych ptaków Coracias garrulus wygląda więc bardzo egzotycznie, przypominając bardziej zagubioną papugę niż gniazdujący w Polsce gatunek.
