W skrócie
- Badania w Polsce, na Litwie i Łotwie wykazały, że mikroplastik obecny jest w każdym z badanych jezior, a jego poziom silnie zależy od stopnia przekształcenia terenów wokół zbiorników.
- Za źródła zanieczyszczeń uznano spływy z terenów zurbanizowanych, zużycie opon i materiałów drogowych, działalność turystyczną oraz degradację pozostawionych odpadów.
- Najważniejszy wniosek badaczy wskazuje, że ograniczenie zanieczyszczenia mikroplastikiem wymaga przede wszystkim odpowiedniego zagospodarowania przestrzeni wokół jezior.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu
Analizy przeprowadzone w ramach projektu Lakes Connect objęły dziesięć jezior o różnym stopniu wpływu działalności człowieka - od silnie wykorzystywanych turystycznie po niemal nienaruszone. Mikroplastik wykryto w każdym z nich, co odzwierciedla globalny problem związany z ogromnym wzrostem produkcji plastiku w ostatnich dekadach.
Jeziora zbierają śmieci
Cząstki mikroplastiku, zwykle mniejsze niż 5 mm, powstają głównie w wyniku rozpadu większych odpadów. W jeziorach dominują dwa typy: włókna pochodzące m.in. z prania syntetycznych ubrań oraz drobne fragmenty rozkładających się opakowań. Ich obecność wynika z łatwego przedostawania się do wody oraz zjawisk, które powodują ich opadanie na dno.
Jeziora są szczególnie podatne na tego typu zanieczyszczenia, ponieważ woda wymienia się w nich wolniej niż w rzekach, a jednocześnie trafiają do nich substancje spływające z okolicznych terenów. Aby dokładnie zbadać skalę problemu, naukowcy zastosowali jednolitą metodologię, pobierając próbki w różnych porach roku i analizując je przy użyciu spektroskopii FTIR, która pozwala precyzyjnie określić skład cząstek.
Badania wykazały także sezonowe różnice - latem częściej występowały włókna, natomiast wiosną dominowały fragmenty lekkich tworzyw. Najważniejszym czynnikiem wpływającym na ilość mikroplastiku okazał się jednak stopień przekształcenia brzegów jezior, mierzony wskaźnikiem urbanizacji linii brzegowej (SUI).
Źródła mikroplastiku są w dużej mierze lokalne. Należą do nich spływy z terenów zurbanizowanych, zużycie materiałów takich jak opony czy nawierzchnie drogowe, działalność turystyczna oraz degradacja odpadów plastikowych pozostawionych w pobliżu wody. Potwierdzają to również kolory cząstek - jasne i przezroczyste zwykle pochodzą z opakowań, natomiast czarne wiążą się z ruchem drogowym.
Zobacz również:
Opony i turyści
W odpowiedzi na wyniki badań w niektórych regionach zaczęto wprowadzać zmiany, takie jak ograniczanie materiałów łatwo ulegających rozpadowi czy lepsze zarządzanie terenami rekreacyjnymi. Rozwijany jest także monitoring jakości wód przy użyciu nowoczesnych technologii, co pozwala lepiej kontrolować wpływ działalności człowieka.
Choć mikroplastik występuje zarówno w jeziorach miejskich, jak i tych położonych na obszarach chronionych, jego stężenie bywa bardzo zróżnicowane. Średnio wynosi około 16 cząstek na litr, ale w praktyce może sięgać nawet ponad 200. Jeszcze większe ilości gromadzą się w osadach dennych, gdzie mogą pozostawać przez długie lata.
Problem na brzegu, nie w wodzie
Badacze zwracają uwagę, że porównywanie wyników różnych badań bywa trudne ze względu na odmienne metody analizy, co czasem prowadzi do skrajnie różnych rezultatów. Mimo to wyraźnie widać, że najwyższe poziomy zanieczyszczeń występują w jeziorach płytkich, położonych na terenach nizinnych i silnie przekształconych przez człowieka.
Choć dokładne skutki obecności mikroplastiku w środowisku nadal wymagają dalszych badań, już teraz wiadomo, że nie jest on obojętny dla nas wszystkich. Jednocześnie wyniki badań wskazują, że duża część problemu wynika z działalności człowieka, co oznacza, że jego ograniczenie jest możliwe.
Walka z mikroplastikiem nie zaczyna się w wodzie, lecz na lądzie. To sposób, w jaki planujemy i wykorzystujemy przestrzeń wokół jezior, w dużej mierze decyduje o skali tego zanieczyszczenia.
