Przykłady innych krajów pokazują, że tego typu systemy cieszą się zwykle sporym poparciem i drastycznie zmniejszają ilość wyrzucanych opakowań. Również w Polsce wprowadzenie kaucji popiera - według niektórych badań - ponad 80 proc. osób.
System kaucyjny to "trochę marchewka, a trochę kij"
"Opłata kaucyjna wyraźnie zmienia sposób postrzegania opakowań, nadając im nową wartość" - zauważa dr Filip Schmidt. Naukowiec podkreśla jednak, że ekologia czy robienie dobrego uczynku nie jest tu jednak kluczowa.
Zobacz również:
Problemem nie jest też wysokość kaucji, bo choćby na Litwie dopłata do butelki to 10 eurocentów, a system działa tam z powodzeniem. Jest jeden warunek: zwrot musi być łatwy i prosty - podkreśla socjolog. "Gdy punktów jest mało, są daleko i nie tam, gdzie chodzę na zakupy, trudno je obsługiwać albo są długie kolejki, nawet spora kaucja może częściowo tracić na znaczeniu" - uważa.
Na początku wyzwaniem może być też brak nawyków do przechowywania niezgniecionych opakowań i ich transportowania do większego sklepu - przewiduje naukowiec. "Jednak nawet jeśli dla kogoś wybranie się do punktu będzie zbyt trudne, opakowanie może zostać tam dostarczone przez kogoś innego, dla kogo kaucja będzie wystarczającą motywacją" - zauważa dr Filip Schmidt.
Jak zauważa naukowiec z UAM, proces zwrotu i odzyskania pieniędzy jest często postrzegany raczej jako prosta transakcja niż przymus, co daje poczucie kontroli, budując pozytywne skojarzenia.
"Jednakże opłata kaucyjna to trochę marchewka, a trochę kij. Jeśli nie będę oddawać opakowań, od 1 października moje zakupy podrożeją. Ekonomia behawioralna pokazuje, że strach przed utratą 50 gr jest zwykle silniejszym motywatorem niż perspektywa zarobienia" - zaznacza dr Filip Schmidt.
Zdaniem naukowca są jednak inne zagrożenia dla systemu niż brak chęci do korzystania z niego, jak np. to, że opiera się on na wielu konkurujących ze sobą rynkowych operatorach zwrotów, którzy jednocześnie mają obowiązek współpracować. "To bardzo nietypowe rozwiązanie na skalę światową i trudno powiedzieć, na ile się sprawdzi" - zauważa dr Filip Schmidt.
Są też obawy, że system będzie zwiększać presję finansową na małe sklepy i promować te wielkopowierzchniowe, które będzie stać na postawienie automatu do zwrotów. Istnieje tendencja do tego, by tam, gdzie zwracamy opakowanie, zrobić kolejne zakupy
Socjolog z UAM podkreśla, że potrzebujemy w Polsce kolejnych zmian dotyczących plastikowych opakowań. "Nadal ogromna jest liczba jednorazowych plastikowych siatek używanych w miejscach sprzedaży żywności, np. na targowiskach czy stoiskach z warzywami i pieczywem, które łatwo mogłyby być zastąpione innymi rodzajami opakowań".
