W skrócie
- System kaucyjny budzi kontrowersje, mimo że w przeszłości był powszechny w Polsce i innych krajach.
- Wiele osób wyraża niechęć do odnoszenia opakowań zwrotnych, określając to jako upokarzające i nazywając innych "śmieciarzami" lub "bejami".
- Tekst wskazuje na ogromną ilość śmieci, zwłaszcza butelek, w lasach i innych miejscach publicznych.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu
Kontrowersje związane z systemem kaucyjnym są ogromne, zdumiewająco duże jak na ideę, która po pierwsze może przyczynić się do czystszego środowiska, a po drugie - znana jest od dziesięcioleci.
Nie chodzi tylko o to, że inne kraje Europy i świata stosują go od lat, bo w Polsce też przecież mieliśmy już punkty skupu i zwrotu butelek. Już za czasów PRL uznawano, że taki odzysk opakowań ma sens. Jako dziecko gromadziłem butelki, by je potem odnieść. Tam dostawałem za to nieduże pieniądze, ale dla dziecka jako kieszonkowe wystarczało.
Moi rodzice uznawali, że to wychowawczy i dobry sposób na nauczenie mnie szacunku dla tego, co się kupuje, spożywa i wyrzuca, dla środowiska, dla surowców, wreszcie dla pieniędzy, które trzeba zarobić samemu. Nikomu do głowy nie przyszło, aby takie dzieci nazwać "śmieciarzami", "bejami", czy "dziadami", jak nazywa się teraz ludzi przynoszących opakowania do butelkomatów.
Nawiasem mówiąc, dzięki tym obrzydliwym obelgom, których stosowanie świadczy jak najgorzej, ale o ludziach je stosujących, wróciło to łask zapomniane słowo "bej".
Zobacz również:
Zwrot butelek w czasach PRL był powszechny
W czasach PRL ten, kto odnosił butelki nie był ani "bejem", ani "dziadem". Był człowiekiem rozsądnym, dbającym o środowisko i gospodarkę, o ile o gospodarkę PRL w ogóle dało się jakoś zadbać. W każdym razie - dbającym o społeczne dobro.
Mniej chodziło może o samo środowisko (chociaż też), a bardziej o to, że w Polsce Ludowej opakowań brakowało i ich zwrot mógł rozwiązać po części wielki problem gospodarczy bloku wschodniego, porównywalny do braku kawy, papieru toaletowego czy sznurka do snopowiązałek.
A Jan Svěrák mógł nakręcić swój słynny film "Butelki zwrotne" o starszym panu rzucającym pracę w szkole i podejmującym pracę w takim punkcie i zdobyć nagrodę publiczności prestiżowego festiwalu filmowego w Karlovych Varach.
Butelki zwrotne to kawał historii dawnej Polski i nie tylko Polski, a zwrot opakowań jako zwyczajny element konsumowania i odpowiedzialności za to, co się kupiło jest starym jak świat symbolem odpowiedzialnego korzystania z dóbr.
Dzisiaj świat jest o wiele ludniejszy niż za czasów PRL. Opakowań może nie brakuje, ale za to tym więcej trafia ich do naszych domów, śmietników i środowiska. Kontrowersje wokół systemu kaucyjnego związane są chyba z tym, że nagle mamy odnosić sami opakowania, gdy już płacimy przecież za wywóz śmieci.
Nieważne jest to, że nasze lasy i trawniki są zaśmiecone. Plwać na wezwania, by śmiecić mniej, produkować mniej, zużywać mniej. Stać mnie, płacę do gminy, to co się będę przejmować! A że nasze dzieci, wnuki i prawnuki utoną w nadmiarze śmieci, których recykling, składowanie i utylizacja przekraczają już moce przerobowe na całym świecie - mniejsza z tym.
Zobacz również:
Mamy dzieci i wnuki, ale ich los nas nie obchodzi
Osoby uważające, że skoro zapłaciły za wywóz śmieci i wystawiają swoje worki, uważając, że sprawa jest załatwiona to ludzie, którzy przyszłość swoich i wszystkich dzieci mają gdzieś. Powołują je na świat, ale jaki ten świat będzie - mniejsza.
Panuje przeświadczenie, że świat przez setki lat sobie poradził, to i teraz sobie poradzi, chociaż problemy narastają. Także problemy z odpadami.
Wiele lat temu nie powstawały wszak wielokilometrowe wyspy śmieci na oceanach; wiele lat temu ptaki nie budowały gniazd z plastiku, a bociany nie zajadały się na wysypiskach gumkami recepturkami; wiele lat temu cząsteczki mikroplastiku nie wnikały do naszych ciał z każdą kąpielą i każdym oddechem, a dziki i niedźwiedzie nie wchodziły do miast po łatwy żer w postaci odpadów pozostawionych przez ludzi.
To są sprawy nowe, współczesne i bynajmniej nie uniwersalne. Nie dostrzegamy tego?
Problem ma jednak jeszcze głębsze dno niż ignorancja wobec przyszłości naszych potomków. Jakub Wojajczyk zauważył na łamach Zielonej Interii, że system kaucyjny ujawnił gorzką prawdę - Polacy wstydzą się swoich śmieci. Nie przyznają się do nich, odpowiedzialność za ich generowanie zrzucają na innych. Ta bariera mentalna odpycha ich od automatów, do których mogą wrzucić butelki. Bo wyjdą na śmieciarzy, na meneli.
To przede wszystkim pogarda dla ludzi, którzy pracują przy wywozie, segregacji, recyklingu i utylizacji odpadów - a takich osób są w Polsce setki tysięcy.
Pokazuje to też niebezpieczny trend prowadzący nas prosto w przepaść. Konsumujemy, kupujemy na potęgę, ale od wytwarzanych przy okazji odpadów już umywamy ręce. Naśmieciłem, narobiłem bałaganu, jestem utrapieniem dla natury (bo to ona koniec końców cierpi), ale niech kto inny się tym zajmie, kto inny posprząta. Zapłacę kilkadziesiąt złotych miesięcznie, to załatwi temat, wyczyści sumienie.
Zobacz również:
Tymczasem system kaucyjny to właśnie sposób na przełamanie tego wstydu, bo za jego założeniem kroczy bezpośrednia odpowiedzialność za to, co się konsumuje i co wyrzuca. Kupujesz butelkę w plastiku - masz do tego prawo, ale pamiętaj, że tworzywa sztuczne muszą trafić do recyklingu.
Podobnie jak z całą segregacją śmieci - ona też miała na celu walkę z naszą ignorancją. Problem w tym, że nadal, po kilkunastu latach od wprowadzenia przepisów z tym związanych, ok. połowa Polski nie stosuje się do jej zasad.
Śmieci w lasach czy na plażach jest mnóstwo
Mieszkam w lesie i nad jeziorem. Codziennie chodzę na spacer, nader często z workiem. Nie mogę bowiem znieść tych wszystkich śmieci walających się w lesie. Nie potrafię przejść obok nich ot tak, bo niech sobie leżą, nie moja sprawa. Bo wtedy sam czuję się jak odpad.
Zbieram je zatem i korona mi z głowy przez to nie spada. Zbieram, chociaż ci, co mają czystość gdzieś mogą mnie zwyzywać od "bejów" i "śmieciarzy". To akurat ja mam gdzieś, ale śmieci nie.
Zbieram i widzę, co się wyrzuca. To przede wszystkim butelki po małpkach i opakowania po izotonikach, zatem przy okazji to także cenna lekcja poglądowa na temat tego, co dzieje się ze społeczeństwem. Wiele z tych śmieci leży tuż przy drodze - o czym to świadczy? O tym, że ktoś je wyrzuca z samochodu czy roweru. Ot tak, bo ma gdzieś.
Śmieci w lasach, na łąkach, na plażach jest tak wiele, że trudno je usunąć. Jeżeli system kaucyjny doprowadzi do tego, że ileś ludzi ruszy do lasu, by nimi się zająć, to pytam: co jest w tym złego?
