W skrócie
- Porzucenie jaj przez żmije jest kluczowym elementem ich sukcesu reprodukcyjnego i odróżnia je od innych gadów.
- Żmija zygzakowata oraz inne żmije z rodzaju Vipera wydają na świat młode poprzez system przechowywania jaj w ciele, a nie w gnieździe.
- Taki sposób rozmnażania pozwolił żmijom poszerzyć zasięg na obszary, gdzie nie występują inne węże, nawet do regionów arktycznych.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Żmije właściwe należące do rodzaju Vipera, tak jak nasz jedyny rodzimy jadowity wąż żmija zygzakowata, to gady wyjątkowe. Zamieszkują tereny basenu śródziemnomorskiego i Bliskiego Wschodu, ale to żadna sensacja. Tu mieszka masa węży. Żmije stanowią istotny element gadziej fauny tego regionu, ale nie jedyny.
To z tych terenów pochodzą takie gatunki jak żmija hiszpańska, żmija iberyjska, żmija lewantyńska, żmija kaukaska i inne. Mamy jednak pewną grupę żmij z rodzaju Vipera, które na ciepłym basenie Morza Śródziemnego nie poprzestały. Poszerzyły zasięg dalej na północ. Żmija łąkowa sięga np. po Węgry i Rumunię. Występowała niegdyś w Austrii, ale tam wymarła. Najbardziej jadowity wąż Europy, którym jest żmija nosoroga o charakterystycznej narośli na pysku, zamieszkuje już południową Austrię i północnej Włochy.
Całe to towarzystwo przykrywa jednak swym wydłużonym ciałem nasza żmija zygzakowata, które zamieszkuje nie tylko środkową Europę wraz z Polską, ale nawet północną. Co więcej, poszerza swój zasięg. Pisaliśmy w Zielonej Interii o tym, że żmiję zygzakowatą znaleziono nawet w Laponii. Pojawiła się aż w okolicach Archangielska w Rosji, a także na terenie Półwyspu Jamalskiego, Tajmyru, w Jakucji i okolicach Chanty-Mansyjska.
Żmije potrafią żyć nawet pod Archangielskiem
To nie są tereny przyjazne zmiennocieplnym gadom. Nie tylko dlatego, że jest tam zimno i ciężko utrzymać im odpowiednią temperaturę ciała. Problemem jest także rozmnażanie się. Ogrzanie jaj, znalezienie dla nich gniazda to jedno. Jest jeszcze bardzo krótki czas na wychowanie młodych. Wiosna i lato w północnej Europie nie są długie, zresztą u nas też żmije zygzakowate tego czasu za wiele nie mają, od chłodów do chłodów.
Żmija zygzakowata sobie z tym radzi. Poza tym, że funkcjonuje sprawnie nawet w temperaturze 7 stopni Celsjusza, to ma także patent na krótki czas dany jej na wychowanie młodych. Przestała składać jaja.
Łacińskie słowo Vipera oznaczające żmije właśnie do tego nawiązuje. To zbitka słów vivus ("żywy") oraz pario ("urodzić") i sugeruje, że żmija rodzi żywe młode jak my. Można ulelc takiemu złudzeniu, gdy obserwuje się przyjście na świat młodych węży. U zaskrońców lęgną się one z jajek, u węży Eskulapa czy pytonów albo kobr - również. Żmija wydaje na świat młode rzeczywiście tak, jakby je rodziła po jakiejś ciąży.
Zobacz również:
Żmije stosują żyworodność lecytotroficzną
O ciąży u węży nie ma mowy, nie klasycznej ciąży macicznej jak u ssaków. Żmije jednak znalazły substytut. Wbrew pozorom, one także lęgną się z jaj, tyle tylko że w toku ewolucji wypracowały system przechowywania tych jaj nie w gnieździe, nie w stercie butwiejących roślin czy w piasku, ale we własnym ciele. Samica nie składa ich tak długo, jak tylko się da. Do samego końcu. Gdy w końcu następuje rozwiązanie, młode od razu wychodzą ze skorupek. To zsynchronizowany idealnie moment, w którym młode przebijają je w chwili składania, co wygląda jak żyworodność.
Niegdyś używano na określenie takiego sposobu rozmnażania się terminu jajożyworodność. Wymyślił go Boris Balinsky - żyjący w Afryce Południowej biolog z Kijowa. Oznaczała rodzaj hybrydowego sposoby rozmnażania. Dzisiaj nie obowiązuje, w zamian używa się terminu "żyworodność lecytotroficzną", gdzie lecytotrofia to określenie związane z żółtkiem jajka.
Zobacz również:
W ten sposób żmija chroni swoje jaja wewnątrz własnego ciała. To daje jej mobilność, nie jest przywiązana do gniazda przez kilka tygodni ani nie zostawia go na pastwę drapieżników. Nade wszystko jednak taki sposób rozmnażania się pozwolił żmijom dotrzeć tam, gdzie nie docierają żadne inne węże, nawet do Arktyki.
System żyworodności lecytotroficznej stosuje nasza żmija zygzakowata, stosują także inne europejskie żmije, ale już inne żmije, które nie należą do rodzaju Vipera oraz Montivipera składają jaja standardowo np. żmija perska z Iranu, Afganistanu i Półwyspu Arabskiego,
