W skrócie
- Gatunek głuszca niemal wyginął w Polsce, jednak dzięki hodowli i wsiedleniom młodych ptaków jego populacja jest obecnie odbudowywana.
- W ramach tegorocznej akcji z 60 wyhodowanych w ośrodku w Leżajsku młodych głuszców aż 56 zostało wypuszczonych w czterech ostojach w polskich lasach.
- Proces reintrodukcji obejmuje hodowlę, adaptację, monitorowanie ptaków oraz działania ochronne dotyczące ich siedlisk.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Wypuszczono kolejne głuszce na wolność. To następny etap prowadzonej w Polsce reintrodukcji tego niezwykłego ptaka. Niedawno pisaliśmy już o podobnej akcji, gdy 25 młodych osobników z hodowli Nadleśnictwa Leżajsk trafiło do Lasów Janowskich. Obecne działania są pokłosiem tego programu i pokazują, że przywracanie głuszca polskim lasom nie jest jednorazową akcją, lecz wieloletnim procesem. Każde kolejne wsiedlenie ma zwiększać szanse na odbudowę lokalnych populacji i wzmacniać miejscowe populacje.
Zobacz również:
To już kolejna taka akcja
Informowaliśmy o 25 młodych głuszcach, które trafiły do Lasów Janowskich. Ptaki również pochodziły z hodowli wolierowej Nadleśnictwa Leżajsk. Przed wypuszczeniem na wolność miały przejść okres adaptacji w specjalnych wolierach znajdujących się w głębi lasu. Dopiero po zakończeniu tego etapu miały zostać wsiedlone do środowiska naturalnego.
Tamta akcja była kolejnym ważnym elementem programu ochrony gatunku. Obecne wypuszczenia są niejako jej dalszym ciągiem i pokazują skalę przedsięwzięcia. Głuszec nie może zostać uratowany poprzez jednorazowe zwiększenie liczebności. Potrzebne są regularne działania, odpowiednie siedliska, kontrola stanu ptaków i monitorowanie tego, co dzieje się z nimi już po opuszczeniu wolier.
W przypadku tegorocznej hodowli z Leżajska skala jest jeszcze większa. Spośród 60 młodych osobników aż 56 skierowano do wsiedlenia. To pokazuje, że ośrodek nie pełni wyłącznie funkcji hodowlanej. Jest jednym z miejsc, z których głuszce wracają do środowiska naturalnego.
Jak wygląda reintrodukcja głuszca?
Reintrodukcja głuszca to proces rozłożony na lata. Jego pierwszym elementem jest utrzymywanie odpowiedniego stada hodowlanego. W ośrodku w Leżajsku ptaki są rozmnażane, a młode osobniki są następnie przygotowywane do życia poza hodowlą.
W tym roku w ośrodku udało się odchować 60 młodych głuszców. Ptaki muszą być odpowiednio przygotowane do transportu i późniejszego życia w lesie. Istotne znaczenie ma także bioasekuracja, ponieważ hodowla i przenoszenie zwierząt między lokalizacjami wiążą się z ryzykiem przenoszenia chorób.
Załadunek ptaków odbywa się zazwyczaj późnym wieczorem z zachowaniem zasad bioasekuracji, a przewóz w godzinach nocnych
Ma to zapewnić zwierzętom bezpieczne dotarcie do miejsca, w którym rozpocznie się ich kolejny etap życia. Transport odbywa się więc w taki sposób, aby ograniczyć stres związany z przemieszczaniem ptaków. Głuszce trafiają następnie do specjalnych wolier przejściowych. To właśnie tam rozpoczyna się okres adaptacji.
Nie jest to zwykła hodowla. Ptaki muszą stopniowo przyzwyczaić się do warunków, w których będą funkcjonować po wypuszczeniu. Woliera znajduje się w środowisku leśnym, dzięki czemu młode głuszce mogą zetknąć się z otoczeniem, w którym później będą żyły.
Po okresie adaptacji przychodzi najważniejszy moment, czyli wypuszczenie ptaków do środowiska naturalnego. Część osobników może zostać wyposażona w nadajniki telemetryczne. Dzięki temu leśnicy są w stanie obserwować ich dalsze losy i sprawdzać, czy podjęte działania przynoszą oczekiwany efekt.
Zobacz również:
Gdzie trafiły głuszce?
W tym roku młode głuszce z Nadleśnictwa Leżajsk zostały skierowane do kilku ważnych obszarów. 25 ptaków trafiło do Nadleśnictwa Janów Lubelski. Pozostałe osobniki zostały przekazane do nadleśnictw Biłgoraj, Płaska i Ruszów. W praktyce oznacza to, że głuszce zostały skierowane do czterech regionów związanych z działaniami na rzecz odbudowy ich populacji.
Ptaki trafiły więc do Puszczy Solskiej, Lasów Janowskich, Puszczy Augustowskiej oraz Borów Dolnośląskich. Są to miejsca, w których występują odpowiednie warunki siedliskowe dla tego gatunku.
Szczególnie istotne są rozległe kompleksy leśne. Głuszec nie jest ptakiem, który dobrze radzi sobie w przypadkowych fragmentach lasu. Potrzebuje odpowiednio dużych, zróżnicowanych i spokojnych obszarów, zapewniających mu zarówno schronienie, jak i pożywienie.
W Polsce dzikie głuszce występują obecnie w kilku izolowanych ostojach. Wymienia się między innymi Karpaty, Puszczę Augustowską, Bory Dolnośląskie, Puszczę Solską i Lasy Janowskie. Dawniej ich zasięg był znacznie większy. W XX wieku można było spotkać je także między innymi w Puszczy Białowieskiej, Puszczy Knyszyńskiej czy Borach Tucholskich.
To właśnie rozdrobnienie populacji jest jednym z problemów, z którymi mierzą się osoby zajmujące się ochroną głuszca. Niewielkie, odizolowane grupy są bardziej podatne na lokalne zagrożenia. Każde dodatkowe wsiedlenie może więc mieć znaczenie dla ich przyszłości.
Polska reintrodukcja głuszca trwa od lat
Przywracanie głuszca polskim lasom nie jest nowym pomysłem. Działania związane ze zwiększaniem liczebności populacji prowadzone są od wielu lat. Według informacji przedstawionych przez Lasy Państwowe, od początku działalności Ośrodka Hodowli Głuszców w Nadleśnictwie Leżajsk do polskich lasów trafiło już ponad 660 głuszców.
Hodowla w Leżajsku działa od ponad 30 lat. Ośrodek w Brzózie Królewskiej został założony w 1993 roku przez myśliwych z lokalnych kół łowieckich, a rok później został przejęty przez Nadleśnictwo Leżajsk. Od tego czasu infrastruktura była stopniowo rozwijana, a ośrodkowi nadano również funkcję edukacyjną.
Co ważne, reintrodukcja nie opiera się wyłącznie na jednym ośrodku. W Polsce wykorzystywane są również ptaki pochodzące z innych hodowli, a w ramach działań mających zwiększać liczebność populacji wsiedlane były także głuszce pozyskiwane z naturalnych populacji skandynawskich. Takie działania prowadzone są od 2009 roku.
Zobacz również:
Dlaczego głuszec niemal zniknął z Polski?
Historia głuszca w Polsce jest przykładem tego, jak szybko działalność człowieka może wpłynąć na liczebność dużego dzikiego zwierzęcia. W drugiej połowie XX wieku liczba tych ptaków systematycznie spadała. Jednym z powodów były polowania, ale znaczenie miało także przekształcanie i ograniczanie odpowiednich siedlisk.
Paradoksalnie, mimo gwałtownego spadku liczebności głuszec przez długi czas pozostawał gatunkiem łownym. Dopiero w 1995 roku został objęty ścisłą ochroną gatunkową i strefową. Od tego momentu działania ochronne zaczęły mieć jeszcze większe znaczenie.
Dzisiaj sytuacja jest zupełnie inna. Głuszec jest jednym z najrzadszych dużych ptaków polskich lasów, a jego populację szacowano niedawno na około 600 osobników. Tak niewielka liczebność sprawia, że każde skuteczne działanie ochronne może być bardzo ważne.
Głuszec jest przy tym gatunkiem wymagającym. Potrzebuje rozległych, odpowiednio zachowanych lasów, w których znajdzie miejsce do odpoczynku, żerowania i rozmnażania. Szczególnie ważne są stare bory z bogatą strukturą runa i podszytu. Zimą ptaki korzystają między innymi z igieł drzew iglastych, a w cieplejszych miesiącach ich dieta może obejmować także jagody.
Zobacz również:
Nie chodzi tylko o wypuszczenie ptaków
Największym błędem byłoby uznanie, że reintrodukcja głuszca kończy się w momencie otwarcia wolier. W rzeczywistości właśnie wtedy rozpoczyna się kolejny, bardzo ważny etap.
Ptaki muszą przetrwać w środowisku naturalnym, znaleźć pożywienie, schronienie i odpowiednie miejsca do życia. Muszą także rozmnażać się, a ich potomstwo powinno osiągnąć dorosłość. Dopiero wtedy można mówić o rzeczywistej odbudowie dzikiej populacji.
Dlatego monitoring ma tak duże znaczenie. Nadajniki telemetryczne pozwalają sprawdzać, gdzie przemieszczają się wypuszczone osobniki, jak wykorzystują siedlisko i czy napotykają zagrożenia. Takie informacje mogą później pomóc leśnikom poprawiać kolejne działania ochronne.
Równie ważna jest opieka nad stadem hodowlanym. W Leżajsku na zimę pozostaje 37 dojrzałych głuszców. Jest to 6 kogutów i 31 kur. Ptaki mają od roku do ośmiu lat i stanowią stado, które ma zapewnić przyszłoroczny przychówek. Nad ich stanem zdrowia czuwa również lekarz weterynarii.
W ten sposób powstaje zamknięty cykl: hodowla, rozmnażanie, odchów młodych, przygotowanie do wypuszczenia, transport, adaptacja, wsiedlenie do środowiska naturalnego i późniejszy monitoring.
Głuszce mają wrócić na dobre
Nie wystarczy stworzyć jednej hodowli i wypuścić kilkudziesięciu ptaków. Potrzebny jest wieloletni program, w którym hodowla współgra z ochroną siedlisk, monitoringiem oraz odpowiednim zarządzaniem miejscami, do których trafiają ptaki.
W przypadku Nadleśnictwa Leżajsk działania prowadzone są już od ponad trzech dekad. Ponad 660 głuszców wyhodowanych w tamtejszym ośrodku trafiło dotychczas do polskich lasów. Tegoroczne 56 kolejnych osobników to więc następny rozdział długiej historii przywracania największego kuraka Europy polskiej przyrodzie.
Rozpoznaj popularne polskie ptaki
