Pisklęta uczą się, kogo się bać. Kawki mają niezwykłe zdolności

Młode ptaki muszą bardzo szybko nauczyć się rozpoznawać zagrożenia. Po opuszczeniu gniazda będą zdane głównie na własne umiejętności i doświadczenie. W świecie pełnym drapieżników nawet jeden błąd może być fatalny.

Dlatego wiele gatunków rozwija zdolność uczenia się od innych osobników. Takie zjawisko nazywa się uczeniem społecznym. Dzięki temu młode mogą zdobywać wiedzę bez konieczności ryzykownych doświadczeń. Nowe badanie pokazuje, że w ten sposób uczą się także kawki, jedne z najbardziej inteligentnych ptaków Europy.

Badanie przeprowadzili naukowcy z University of Exeter w Wielkiej Brytanii. Ich wyniki opublikowano w czasopiśmie Biology Letters. Zespół chciał sprawdzić, czy pisklęta potrafią nauczyć się rozpoznawać drapieżniki jeszcze zanim opuszczą gniazdo.

Kawki gniazdują w dziuplach, szczelinach budynków lub innych zamkniętych przestrzeniach. W takich miejscach młode są stosunkowo bezpieczne. Dzięki temu pierwsze tygodnie życia spędzają w miejscu, gdzie zagrożenia są ograniczone. Z tego powodu przez długi czas zakładano, że nie mają wielu okazji do uczenia się o zagrożeniach.

Naukowcy podejrzewali jednak, że pisklęta mogą zdobywać tę wiedzę, słuchając dorosłych ptaków. Dźwięki alarmowe to dla wielu gatunków kluczowy sposób ostrzegania przed niebezpieczeństwem. Postanowili więc sprawdzić, czy młode kawki potrafią wyciągać z takich sygnałów wnioski.

Badacze przeprowadzili eksperyment w 39 dzikich gniazdach w południowo-zachodniej Anglii. Pisklęta miały wtedy od 20 do 30 dni. W tym wieku są już dobrze rozwinięte, ale nadal całkowicie zależne od rodziców. 

Naukowcy odtwarzali im nagrania głosów różnych ptaków. Jedne z nich należały do drapieżnika, a inne do gatunku nieszkodliwego. Jednocześnie pisklęta słyszały różne sygnały wydawane przez dorosłe kawki.

W części przypadków głos potencjalnego drapieżnika był odtwarzany razem z alarmowym krzykiem dorosłych ptaków. W innych sytuacjach ten sam dźwięk łączono z neutralnym sygnałem kontaktowym. Takie odgłosy kawki wydają zwykle podczas spokojnej komunikacji w kolonii.

Wyniki eksperymentu okazały się bardzo wyraźne. Pisklęta, które słyszały głos drapieżnika połączony z alarmowym sygnałem dorosłych, zaczęły reagować na ten dźwięk zwiększoną czujnością. Wystarczyło zaledwie kilka powtórzeń takiej sytuacji. Wystarczyło kilka takich doświadczeń.

Kiedy później ponownie odtwarzano im ten sam głos, młode ptaki zachowywały się ostrożniej. Badacze mierzyli to, obserwując ich postawę. Pisklęta częściej podnosiły głowy i uważniej obserwowały otoczenie.

Natomiast młode, które słyszały ten sam głos drapieżnika, ale w towarzystwie neutralnego sygnału dorosłych, nie nauczyły się reagować w ten sposób. Dźwięk nie wywoływał u nich szczególnej czujności. Oznacza to, że sam odgłos drapieżnika nie wystarczył do wywołania strachu. Kluczowa była reakcja dorosłych ptaków.

"Nasze badanie pokazuje, że pisklęta kawek mogą uczyć się o zagrożeniach, których doświadczą w przyszłości, słuchając dorosłych osobników" - mówi Hannah Broad z Centre for Ecology and Conservation na University of Exeter, główna autorka pracy.

Co ciekawe, eksperyment ujawnił jeszcze jeden ważny szczegół. Pisklęta nie reagowały strachem na każdy dźwięk połączony z alarmowym sygnałem dorosłych. Ich reakcje okazały się bardziej selektywne, niż można było się spodziewać. Ich mózg wydaje się wybierać tylko te skojarzenia, które mają sens biologiczny.

Badacze wykorzystali w eksperymencie głos jastrzębia zwyczajnego (Accipiter gentilis), jednego z najgroźniejszych drapieżników polujących na ptaki. Jako dźwięk nieszkodliwego gatunku użyto natomiast głosu siewki szarej (Pluvialis dominica).

Pisklęta reagowały zwiększoną czujnością tylko na dźwięk wydawany przez drapieżnika. Głos nieszkodliwego ptaka nie wywoływał takiej reakcji nawet wtedy, gdy był łączony z alarmowym sygnałem dorosłych. Sugeruje to, że ich mózg filtruje informacje jeszcze na wczesnym etapie uczenia. To sugeruje, że proces uczenia jest częściowo wrodzony.

"Uczenie się przypadkowych skojarzeń mogłoby prowadzić do błędnych wniosków" - wyjaśnia Alex Thornton z University of Exeter, współautor badania. "Na przykład ptaki mogłyby zacząć bać się każdego dźwięku, który przypadkowo usłyszą razem z alarmowym krzykiem".

W eksperymencie wykorzystano także ciekawy szczegół. Pisklęta w ogóle nie słyszały wcześniej głosów użytych w badaniu. Dzięki temu naukowcy mogli mieć pewność, że reakcja była wynikiem uczenia w trakcie eksperymentu. W Kornwalii, gdzie prowadzono obserwacje, zarówno jastrząb zwyczajny, jak i siewka szara pojawiają się bardzo rzadko.

Mimo to młode kawki potrafiły nauczyć się reagować na głos drapieżnika. Co więcej, ich czujność była około dwa razy większa niż przed eksperymentem. Pokazuje to, jak szybko mogą przyswajać takie informacje.

Naukowcy uważają, że taka zdolność uczenia się może mieć duże znaczenie dla przetrwania gatunków. Dzięki niej młode ptaki mogą przygotować się na zagrożenia jeszcze zanim pojawią się poza gniazdem.

Zdaniem badaczy takie mechanizmy mogą być szczególnie ważne w świecie szybko zmieniających się środowisk. Zmiany klimatu i przekształcenia krajobrazu powodują, że wiele gatunków rozszerza zasięg występowania. Oznacza to także pojawianie się nowych drapieżników w niektórych regionach.

Dotyczy to również jastrzębia zwyczajnego, który w ostatnich latach coraz częściej pojawia się w różnych częściach Wielkiej Brytanii. W przyszłości kawki z Kornwalii mogą więc spotykać tego drapieżnika częściej.

"Ponieważ środowisko szybko się zmienia, zasięgi wielu gatunków również ulegają zmianom" - mówi Thornton. "Procesy uczenia się, takie jak ten opisany w naszym badaniu, mogą dawać zwierzętom szansę na przystosowanie się do nowych zagrożeń".

Dla młodych ptaków taka wiedza może być dosłownie kwestią życia i śmierci. Dzięki podsłuchiwaniu dorosłych uczą się, których dźwięków w świecie natury lepiej nie lekceważyć. To jedna z najważniejszych lekcji, jakie mogą wynieść z gniazda.