Spis treści:
- Jak zwierzęta reagują na zaćmienie Słońca?
- Co robią poszczególne gatunki podczas zaćmienia Słońca?
- Czy psy i koty czują nadchodzące zaćmienie?
W Polsce będziemy mogli oglądać częściowe zaćmienie Słońca już 12 sierpnia 2026 roku. Wydarzenie to zbiegnie się z maksimum Perseidów, które nastąpi w noc z 12 na 13 sierpnia. Co na ten spektakl zwierzęta? Ich zachowanie, w zależności od gatunku, może się diametralnie różnić, a niektóre z nich mogą wręcz całkowicie zignorować to - dla wielu z nas niezwykłe - wydarzenie na niebie.
Jak zwierzęta reagują na zaćmienie Słońca?
Reakcje zwierząt na zaćmienie Słońca są obserwowane od setek lat. Pierwsze wzmianki pochodzą z XIII wieku - wtedy też Ristoro d'Arezzo, włoski mnich, opisywał zaćmienie i wspomniał, że podczas niego wszystkie zwierzęta były przerażone, a drapieżniki dałoby się bez trudu złapać.
Kolejne doniesienia o zaskakujących reakcjach zwierząt pochodzą z Portugalii. Astronom Christoph Clavius napisał, że podczas zaćmienia ptaki spadły z nieba. Oczywiście relacje te mają setki lat, ale współcześnie również odnotowuje się niecodzienne zachowania zwierząt podczas tego zjawiska.
Niektóre z nich traktują nagłe ściemnienie nieba jako nadejście zmierzchu. Uaktywniają się zwierzęta nocne lub zmierzchowe np. nietoperze, owady, komary czy żaby, które zaczynają rechotać. Aktywniejsze stają się też poszczególne drapieżniki lub wieloryby, które wynurzają się z wody. Niektóre gatunki reagują lękiem. Co ciekawe, część zwierząt całkowicie ignoruje to zjawisko i nie zmienia swojego zachowania.
Co robią poszczególne gatunki podczas zaćmienia Słońca?
Niezwykłe reakcje na zaćmienie Słońca można zaobserwować u wielu gatunków - od małych owadów i gryzoni, przez ptaki, aż po duże ssaki w ogrodach zoologicznych. Jak dokładnie reagują?
Gryzonie i małe ssaki
Jak zauważa David Lahti z Queens College, zaćmienie wyraźnie wpływa na dobową aktywność małych zwierząt. Wiewiórki reagują na spadek natężenia światła natychmiastową ucieczką w stronę drzew i gniazd. Dla zwierząt nocnych jasne światło oznacza ryzyko ataku drapieżnika, dlatego podczas nagłego ściemnienia zaczynają czuć się bezpieczniej i wychodzą ze swoich ukryć.
Badanie z 2023 roku przeprowadzone na szczurach laboratoryjnych w Indonezji wykazało, że podczas częściowego zaćmienia z 2016 roku zwierzęta te stały się znacznie bardziej aktywne.
Większe ssaki i naczelne
Podczas całkowitego zaćmienia w 2017 roku naukowcy badający zwierzęta w zoo Riverbanks w Karolinie Południowej zaobserwowali niezwykłe zachowanie afrykańskich ssaków. Żyrafy przy wodopoju w momencie zaćmienia zaczęły biegać i tulić się do siebie, by po powrocie Słońca wrócić do spokojnego żerowania. Badacze wyjaśniają, że zwierzęta te są ewolucyjnie zaprogramowane na reakcję przed gwałtownymi burzami, które zaćmienie doskonale imituje.
Według Nate'a Bickforda u małp człekokształtnych można w tym czasie zaobserwować niecodzienne zachowanie polegające na bezpośrednim spoglądaniu w niebo. Z kolei krowy znajdujące się na pastwiskach przy całkowitym zaćmieniu natychmiast przerywają żerowanie i zaczynają wracać do obór.
Ptaki
Zespół badawczy pod kierownictwem Nate'a Bickforda z Oregon Institute of Technology oraz David Lahti i Mark Hauber wskazali, że jastrzębie i inne drapieżniki na widok nagłej ciemności natychmiast szukają schronienia, kierując się do gniazd lub gęstych koron drzew.
Ptaki śpiewające zostawiają karmniki i przestają śpiewać. David Lahti tłumaczy, że każdy gatunek ma inny próg natężenia światła potrzebny do śpiewu. W trakcie zaćmienia proces ten przebiega odwrotnie niż o świcie - jako pierwsze milkną zięby czy wróble, co sprawia, że w okolicznych parkach robi się cicho.
Mark Hauber wskazuje z kolei, że ptaki migrujące nocą mogą nagle odlatywać - gwałtowny spadek światła może być dla nich fałszywym sygnałem. Ptaki te posiadają zdolność odbierania światła bezpośrednio przez czaszkę, co czyni je wyjątkowo wrażliwymi na zmiany jego natężenia.
Owady, płazy i pajęczaki
Nagły spadek temperatury i światła drastycznie zmienia też zachowanie bezkręgowców. Koniki polne i świerszcze zaczynają swoje nocne cykanie. Uaktywniają się także żaby, komary oraz muchy. Ekolożka Rebecca Johnson z California Academy of Sciences zwraca uwagę na pająki z rodziny krzyżakowatych, podczas zaćmienia potrafią niszczyć stare sieci i tkać nowe.
Co istotne wbrew dawnym anegdotom z 1932 roku, ukryte w domach karaluchy nie stają się nagle bardziej aktywne pod wpływem częściowego zaćmienia.
Zobacz również:
Czy psy i koty czują nadchodzące zaćmienie?
Psy i koty nie wyczuwają samego zaćmienia Słońca jako zjawiska astronomicznego w sposób intuicyjny czy "szóstym zmysłem". Nie rozumieją, co dzieje się na niebie, a na natężenie światła reagują głównie w oparciu o swój rytm dobowy lub emocje otoczenia. Ich zachowanie w trakcie zaćmienia wynika z dwóch czynników: zaburzenia zegara biologicznego oraz reakcji na zachowanie samych opiekunów.
Jak reagują psy na zaćmienie Słońca? Badania przeprowadzone pod kierunkiem Nate'a Bickforda podczas zaćmienia w 2017 roku wykazały, że psy z tendencją do lęku przed burzami mogą reagować niepokojem na nagłe ściemnienie nieba. Mogą wówczas szukać schronienia w bezpiecznych miejscach, np. chować się w szafie lub pod łóżkiem. W reakcji na nietypową sytuację psy mogą stać się bardziej pobudzone albo przeciwnie - zacząć intensywnie ziewać, co u bywa sygnałem stresu.
A co z kotami? Eksperci wskazują, że koty domowe zazwyczaj mniej przejmują się zachowaniem ludzi, przez co ich reakcja na zaćmienie Słońca może być znikoma. David Lahti zauważa, że pod względem zachowania koty są bliższe swoim dzikim przodkom, przez co reakcje ich opiekunów wywierają na nie mniejszy wpływ niż na psy. Mimo to gwałtowny spadek światła wpływa na ich zegar biologiczny. Koty mogą zinterpretować nagłą ciemność jako nadejście nocy.
Według Lahtiego zarówno koty, jak i psy w momencie zaćmienia często zaczynają ziewać, po czym układają się na krótką drzemkę, traktując to zjawisko jak zwykły zmierzch. Niektóre mogą całkowicie zignorować to zjawisko - szczególnie jeśli przed nim spały, a opiekunowie ich nie obudzili.
Zarówno u psów, jak i u kotów znaczna część reakcji na zaćmienie Słońca wynika z tego, jak zachowują się ludzie wokół nich. Jeśli właściciele są podekscytowani, głośno rozmawiają, wybiegają do ogrodu czy wykonują gwałtowne ruchy, zwierzęta (zwłaszcza psy) udzielają się temu nastrojowi, reagując niepokojem lub pobudzeniem.
Źródła: epicenter-nyc.com, national-geographic.pl
