W skrócie
- Na świecie występuje 236 gatunków dzięciołów, a w Polsce 10 gatunków tej rodziny ptaków.
- Dzięcioły wykuwają dziuple w drzewach i poszukują pokarmu także na ziemi, wyszukując m.in. mrówki.
- Obserwacje dzięciołów są możliwe nie tylko w lasach, ale również na łąkach, parkingach i w parkach.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Dzięcioły są silnie związane z drzewami. Powszechnie uważa się je za tzw. "lekarzy drzew", choć nie jest to do końca prawdą. Poszukując owadów pod korą, raczej jedynie przedłużają agonię drzew zaatakowanych przez korniki i inne szkodniki. Niektóre gatunki specjalizują się wręcz w żerowaniu na martwych drzewach.
Wykuwanie dziupli to prawdziwe leśne widowisko
Większość dzięciołów wykuwa dziuple, w których później odbywa lęgi. To ogromne wyzwanie logistyczne i energetyczne. Często w bardzo twardym drewnie dębów czy buków nasz największy gatunek, dzięcioł czarny, wykuwa dużą dziuplę, tak aby zmieścił się w niej wysiadujący jaja dorosły ptak. To, co widzimy z zewnątrz, jest jedynie otworem w pniu. Prowadzi on do wydrążonej w żywym drewnie komory lęgowej o kształcie rozszerzonej butelki. Co ciekawe, dzięcioły wykorzystują taką z trudem przygotowaną dziuplę tylko raz. W kolejnym sezonie ponownie szukają nowego miejsca i rozpoczynają pracę od początku.
Obserwowanie dzięcioła wykuwającego dziuplę zawsze robi ogromne wrażenie. Wylatujące spod dzioba duże drzazgi oraz odgłosy towarzyszące tej czynności tworzą prawdziwie spektakularne widowisko przyrodnicze. Silne uderzenia potężnym dziobem w twarde drewno wydają się niemożliwe do wytrzymania bez uszkodzenia mózgu. Dzięcioły mają jednak specjalne przystosowania w budowie czaszki, wykształcone w trakcie milionów lat ewolucji.
Po lęgach dzięcioły już nie bębnią
U nas dzięcioły zakończyły już sezon lęgowy. Są to ptaki, które przystępują do rozrodu bardzo wcześnie, już na początku wiosny. Zajęte terytorium, na którym żerują i wykuwają dziuplę, oznajmiają charakterystycznym bębnieniem. Dzięcioły nie śpiewają, ponieważ nie mają tak rozwiniętego aparatu głosowego jak ptaki śpiewające, takie jak kosy czy słowiki. W świecie ptaków wydawanie głosów jest jednak skutecznym sposobem informowania innych osobników o swojej obecności. Dzięcioły rozwiązują ten problem inaczej, wykorzystując swój niezwykle silny dziób. Bardzo szybko uderzają nim w suchą gałąź lub pień, które działają jak rezonator i roznoszą dźwięk przypominający szybkie bębnienie na duże odległości.
Podczas spacerów ornitologicznych usłyszenie takiego odgłosu jest dobrą wskazówką, by spróbować odnaleźć dzięcioła. Sam sposób bębnienia, jego intensywność i długość mogą sugerować konkretny gatunek, jednak rozpoznawanie dzięciołów wyłącznie po tym sygnale bywa trudne. Nie jest to bowiem bogaty w dźwięki śpiew ptaków, który zawiera wiele charakterystycznych cech rozpoznawczych.
Jak nie na gałęzi, to na ziemi
Obserwowanie dzięciołów nie należy do łatwych. Nawet jeśli usłyszymy bębnienie, trzeba jeszcze zlokalizować ptaka, co w gąszczu gałęzi nie zawsze się udaje. Warto więc ćwiczyć wyszukiwanie dzięciołów po głosie, ponieważ znacząco zwiększa to szansę na obserwacje tych fascynujących ptaków.
Także teraz jest dobra okazja, aby przyjrzeć się im z bliska. Niedawno miałem okazję obserwować samca dzięcioła zielonego wraz z młodym ptakiem, niewątpliwie jego tegorocznym potomkiem. Co ciekawe, nie działo się to na drzewie, lecz na ziemi. Niektóre dzięcioły poszukują pokarmu nie na pniach i gałęziach, ale właśnie na ziemi. W regionach, gdzie drzew jest niewiele, niektóre gatunki wyspecjalizowały się do tego stopnia, że najczęściej spotyka się je na łąkach i kamienistych terenach.
W południowej Afryce, w okolicach Przylądka Dobrej Nadziei, obserwowałem w takich miejscach dzięciolika ziemnego.
Nie tylko korniki, ale także mrówki
Ptaki te najchętniej wyszukują mrówki, ale nie pogardzą również innymi owadami, które znajdą. Spotkanie dzięcioła na ziemi nie jest więc niczym nadzwyczajnym. Teraz, gdy młode, już samodzielne ptaki ruszyły na odkrywanie świata, takie obserwacje mogą przydarzyć się każdemu miłośnikowi przyrody.
Wystarczy uważnie patrzeć na otaczający nas świat. Dzięcioła można spotkać nie tylko w lesie, z którym najczęściej go kojarzymy, ale również w parku, ogrodzie, a nawet na trawiastym parkingu o wczesnym poranku.
