W skrócie
- Małpy wyjce w Kostaryce giną na skutek porażeń prądem podczas przemieszczania się po liniach energetycznych przecinających lasy, a sąd uznał, że państwowe instytucje nie podjęły skutecznych działań chroniących zwierzęta.
- Fragmentacja siedlisk i rozwój turystyki oraz urbanizacji w regionie Nosara prowadzi do wzrostu liczby przypadków śmiertelnych wśród wyjców, które traktują przewody elektryczne jak naturalne przejścia.
- Wyrok sądu zobowiązał państwowe instytucje do wdrożenia niezbędnych zabezpieczeń w ciągu sześciu miesięcy i eksperci wskazują, że skuteczność tych działań zdecyduje o przyszłości populacji wyjców w tropikalnych lasach.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Wyjce należą do najbardziej charakterystycznych naczelnych obu Ameryk. Swoją nazwę zawdzięczają donośnym odgłosom, które mogą być słyszane z odległości kilku kilometrów. Żyją głównie w koronach drzew i rzadko schodzą na ziemię. Ich przetrwanie zależy od ciągłości leśnych korytarzy, które umożliwiają bezpieczne przemieszczanie się między obszarami żerowania.
Największym zagrożeniem dla tych zwierząt pozostają wycinka lasów, urbanizacja, rozwój infrastruktury turystycznej oraz fragmentacja siedlisk. Gdy drzewa znikają, wyjce zmuszone są wykorzystywać elementy stworzone przez człowieka, w tym linie energetyczne, które często okazują się śmiertelną pułapką.
Zobacz również:
Tragiczna historia małej Peque pokazuje skalę problemu
Symbolem kryzysu stała się młoda samica wyjca o imieniu Peque. Zwierzę trafiło do ośrodka ratunkowego International Animal Rescue Costa Rica po porażeniu prądem. Jej matka nie przeżyła.
Została znaleziona porażona prądem razem ze swoją mamą, która już nie żyła. Jej ogon i dłonie były poparzone
Peque nie jest wyjątkiem. Według danych ośrodka w samym 2025 r. odnotowano 108 przypadków porażenia zwierząt prądem. Aż ok. 90 proc. wszystkich ofiar stanowiły właśnie wyjce. To liczby, które pokazują, jak poważnym problemem stały się niezabezpieczone linie energetyczne przebiegające przez obszary leśne.
Rozwój turystyki i zabudowy odbiera zwierzętom bezpieczne szlaki
Eksperci wskazują, że gwałtowny rozwój regionu Nosara doprowadził do zwiększenia liczby śmiertelnych zdarzeń. Powstają nowe domy, restauracje i hotele, a wraz z nimi kolejne odcinki infrastruktury energetycznej przecinające naturalne siedliska zwierząt.
- Pojawiają się nowe obszary porażeń, których wcześniej nie było. To efekt rozwoju domów, restauracji i hoteli. Ratujemy zwierzęta coraz głębiej w lesie - podkreślił Francisco Sánchez.
Fragmentacja lasów sprawia, że małpy szukają alternatywnych tras przemieszczania się. Dla człowieka przewód energetyczny jest oczywistym zagrożeniem. Dla wyjca wygląda jednak jak kolejna gałąź prowadząca do sąsiedniego fragmentu lasu.
Zobacz również:
Sąd nie miał wątpliwości. Państwowa spółka nie zapewniła odpowiednich zabezpieczeń
Przełom nastąpił w styczniu 2026 r. Kostarykański sąd konstytucyjny uznał, że państwowy Instytut Energetyczny ICE oraz Ministerstwo Środowiska i Energii MINAE nie wdrożyły skutecznych działań mających ograniczyć śmierć dzikich zwierząt na niezabezpieczonych liniach energetycznych w regionie Nosara.
Sąd nakazał obu instytucjom wdrożenie niezbędnych rozwiązań w ciągu sześciu miesięcy. Chodzi przede wszystkim o eliminację najbardziej niebezpiecznych odcinków sieci wykorzystujących nieizolowane przewody.
Orzeczenie było efektem działań koalicji 20 organizacji zajmujących się ochroną przyrody. Kampania prowadzona pod hasłem "This Is NOT Pura Vida" zwracała uwagę na rosnącą liczbę śmierci zwierząt i brak zdecydowanej reakcji władz.
Tysiące zwierząt giną każdego roku
Problem wykracza daleko poza pojedyncze przypadki. Według krajowych statystyk między czerwcem 2022 a czerwcem 2023 r. w Kostaryce odnotowano 6262 przypadki porażenia dzikich zwierząt prądem. To jedna z głównych przyczyn śmierci fauny w tym kraju.
Wiele zwierząt nie ginie od razu. Porażenie może prowadzić do niewydolności narządów, poważnych oparzeń oraz trwałych uszkodzeń organizmu.
Mają urazy po upadku z dużej wysokości. Mogą się zapalić od gorących transformatorów i doznać rozległych poparzeń. Po upadku bywają też potrącane przez samochody lub atakowane przez psy
Zobacz również:
To nie tylko problem Kostaryki. Eksperci alarmują o globalnym kryzysie
Naukowcy podkreślają, że podobne zdarzenia występują na całym świecie, choć w przypadku ssaków są słabiej dokumentowane niż w przypadku ptaków.
- Istnieje niewiele systematycznych badań, ale dowodów na globalny charakter problemu jest bardzo dużo - powiedział Justo Martín Martín, konsultant ds. środowiska w Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody (IUCN).
Według danych przytoczonych przez ekspertów w Republice Południowej Afryki od 1997 do 2019 r. odnotowano około 432 przypadków śmierci ssaków na słupach i liniach energetycznych. W kenijskim Diani między 1998 a 2016 rokiem udokumentowano 370 przypadków porażenia naczelnych.
Martín zwraca uwagę, że źródłem problemu jest przede wszystkim niszczenie i rozdrabnianie siedlisk. - Siedliska naczelnych są dzielone na odizolowane fragmenty. Małpy postrzegają linie energetyczne jako połączenia między nimi - wyjaśnił ekspert. Najbardziej znane zdanie z jego wypowiedzi trafnie oddaje sposób, w jaki zwierzęta odbierają infrastrukturę człowieka.
Dla nich linia energetyczna jest po prostu linią połączonych ze sobą drzew
Czy wyjce mają jeszcze szansę? Wszystko zależy od wdrożenia wyroku
Zdaniem specjalistów najskuteczniejszym rozwiązaniem jest stosowanie izolowanych przewodów, montaż zabezpieczeń na słupach oraz budowa specjalnych mostów koronowych umożliwiających zwierzętom bezpieczne przemieszczanie się między fragmentami lasów.
Organizacje przyrodnicze liczą, że wyrok sądu stanie się punktem zwrotnym dla całego kraju.
- Mamy nadzieję, że ten wyrok zmusi dostawców energii do zrobienia tego, co konieczne, by zapewnić bezpieczeństwo dzikiej przyrodzie - powiedział Gavin Bruce, dyrektor International Animal Rescue.
Przed władzami stoi teraz trudne zadanie przygotowania i wdrożenia wieloletniego planu działań. Od jego skuteczności może zależeć los tysięcy zwierząt, które każdego roku stają przed śmiertelnym wyborem między pozostaniem w odizolowanym fragmencie lasu a próbą przejścia po przewodach elektrycznych. W przypadku wyjców stawką jest nie tylko życie pojedynczych osobników, ale przyszłość całych populacji zamieszkujących coraz bardziej pofragmentowane lasy tropikalne.
