Szalej jadowity (Cicuta virosa L.) jest wieloletnią rośliną należącą do rodziny selerowatych. Rośnie powszechnie na półkuli północnej. Często występuje również w Polsce. Zawiera bardzo niebezpieczną toksynę - cykutoksynę znaną ludzkości już od wieków. Niegdyś za jej pomocą dokonywano wyroków śmierci. Ponoć Sokrates zginął właśnie po podaniu mu cykuty. Plemiona na Kamczatce zatruwały nią strzały. Toksyna ta w największej ilości zgromadzona jest w kłączu i łodygach. Może przenikać przez skórę.
Spis treści:
- Jak rozpoznać szalej jadowity?
- Gdzie rośnie szalej jadowity?
- Objawy zatrucia - co robić po kontakcie z szalejem?
Jak rozpoznać szalej jadowity?
Szalej jadowity nie wygląda jak najbardziej trująca roślina w Polsce. Wyglądem przypomina wiele powszechnie występujących roślin łąkowych. Osiąga wysokość do 1,5 metra. Jego łodyga jest gładka, a w środku pusta. Liście przypominają pietruszkę. Są ciemnozielone i pierzaste.
Roślina ta kwitnie od czerwca do sierpnia. Jej kwiaty są drobne, białe i zebrane w niewielkie baldachy. Po przekwitnięciu wytwarza owoce, drobne i owalne niełupki. Kwiaty szaleju jadowitego przypominają nieco inną groźną roślinę rosnącą w Polsce, czyli barszcz sosnowskiego. On również ma drobne biały kwiaty zebrane w baldacha. Obie rośliny różnią się jednak rozmiarem. Barszcz sosnowskiego może osiągać nawet 4 metry wysokości, a jego kwiaty zebrane są w znacznie większe baldacha.
Zobacz również:
Warto zwrócić uwagę również na korzeń szaleju. Jest bulwiasty, brązowy z zewnątrz a biały w środku. Po rozkrojeniu można zauważyć komory wypełnione sokiem. Kłącze wytwarza silny zapach przypominający seler. Już 5 g korzenia może być dawką śmiertelną dla człowieka. Niestety z powodu dużego podobieństwa właśnie do selera czy dzikiej marchwi jest zbierany i spożywany.
Gdzie rośnie szalej jadowity?
Szalej jadowity najczęściej rośnie na ternach podmokłych. Do wzrostu wymaga sporej ilości wody. Z tego powodu można natknąć się na niego podczas spaceru przy zbiornikach wodnych, w rowach, na torfowiskach czy w szuwarach.
Należy bezwzględnie unikać spożywania rośliny, ale także jej zrywania. Toksyczny sok znajduje się również w łodygach i może przenikać do krwioobiegu przez nieuszkodzoną skórę.
Objawy zatrucia - co robić po kontakcie z szalejem?
Popularny frazeologizm w języku polskim "najadł się szaleju" oznacza, że ktoś zachowuje się nieracjonalnie, niepoczytalnie. Odwołuje się to bezpośrednio do pierwszych symptomów zatrucia szalejem jadowitym. Osoba po spożyciu tej rośliny może zachowywać się jak w upojeniu alkoholowym.
Zobacz również:
Cykutoksyna zawarta w szaleju zaliczana jest do grupy alkoholi wielonienasyconych. Jest szczególnie groźna, ponieważ szybko atakuje rdzeń przedłużony, czyli część układu nerwowego odpowiedzialnego za odruchy niezależne od człowieka, do których należy np. oddychanie czy praca serca. Toksyna ta może prowadzić do paraliżu nerwu błędnego i ośrodka oddechowego prowadząc do śmierci. Pierwsze objawy zatrucia występują nawet 20 minut po spożyciu toksyny. Należą do nich:
- nudności,
- ślinotok,
- zaburzenia pracy serca,
- pieczenie w ustach,
- Biegunka,
- toczenie piany z ust.
Zatrucie szalejem jadowitym może nastąpić nie tylko przez spożycie, ale także przez sam kontakt skórny z sokami rośliny. Po podejrzeniu zatrucia cykutoksyną należy niezwłocznie skontaktować się z oddziałem ratunkowym. Nie istnieje antidotum na tę toksynę, dlatego podejmuje się działania ratunkowe takie jak zabezpieczenie dróg oddechowych, monitorowanie EKG i przeciwdziałanie arytmii, aby podtrzymać funkcje życiowe. Zgon w wyniku zatrucia szalejem jadowitym może nastąpić w ciągu kilku godzin, dlatego szybka reakcja jest tak ważna dla ratunku poszkodowanego.
