W skrócie
- Głąbik krakowski to tradycyjna odmiana sałaty łodygowej, uprawiana na terenach wokół Krakowa od XIX w., która z czasem niemal zanikła.
- Nasiona głąbika zostały zabezpieczone w banku genów, a od 2019 r. prowadzone są działania na rzecz uprawy i promowania tej rośliny.
- Głąbik krakowski jest w pełni jadalny, zawiera witaminy i minerały oraz może być spożywany na surowo, gotowany, duszony, kiszony lub marynowany.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Odmiana łodygowa została wyhodowana w Chinach z sałaty, która trafiła tam ok. 600-900 r. n.e. z rejonu śródziemnomorskiego. Na Zachodzie popularyzowana zaczęła być ok. 1942 roku pod nazwą handlową "celtuce" (połączenie angielskich nazw "celery" - seler i "lettuce" - sałata), ale pozostała rośliną mało popularną.
Nie wiadomo, kiedy i w jaki sposób sałata łodygowa znalazła się na terenach Polski.
Sałata krakowska. Ciekawostka, o której mało kto wie
Za jednego z pierwszych badaczy tej rośliny uważa się Stanisława Wodzickiego - polskiego botanika i miłośnika ogrodnictwa, który opisał ją na przełomie XVIII i XIX w. Bardziej szczegółową charakterystykę sporządził później lekarz i farmaceuta Florian Sawiczewski. Uznał on głąbika za odrębny gatunek i nadał mu nazwę łoczyga krakowska (Lactuca cracoviensis).
Zobacz również:
Przez wiele lat głąbik krakowski był ważnym elementem lokalnego rolnictwa i często pojawiał się w przydomowych ogródkach. Jego popularność utrzymywała się do początku XX w. Po II wojnie światowej zainteresowanie tą rośliną zaczęło jednak stopniowo maleć, a w latach 60. XX w. jej uprawa niemal całkowicie zanikła. Powodem było rozpowszechnienie nowych, bardziej wydajnych odmian warzyw oraz zmiany w sposobie produkcji rolnej. W 1994 r. nasiona głąbików krakowskich czerwonych włączono do banku genów roślin użytkowych.
Cała sałata nadaje się do jedzenia
W ostatnich latach podjęto działania mające na celu zachowanie tej cennej odmiany przed całkowitym zapomnieniem. Od 2019 r. prowadzone są szersze działania związane z jego uprawą, popularyzacją i wykorzystaniem w gastronomii. Dzięki temu warzywo to ponownie trafia do restauracji oraz gospodarstw zainteresowanych tradycyjnymi odmianami roślin.
Sałatę można zobaczyć m.in. w krakowskim ogrodzie botanicznym, jednak nie wolno jej tam zrywać i próbować. Warzywo pojawia się też w ogrodach społecznych. Uprawa głąbika jest prosta, a plony obfite - rozmnażany jest przez wysiew nasion do gruntu lub z rozsady (z 3-4 g nasion uzyskuje się ok. 1000 sztuk rozsady).
Głąbik krakowski wyróżnia się tym, że jadalne są zarówno jego liście, jak i gruba, soczysta łodyga. Liście mają lekko gorzkawy smak przypominający cykorię, natomiast łodyga jest delikatna, chrupiąca i soczysta. Warzywo można spożywać na surowo, gotować, dusić, a także kisić lub marynować.
Część jadalna sałaty łodygowej zawiera witaminę C oraz E, ponadto jest bogatym źródłem witamin z grupy B, karotenoidów, antocyjanów, wapnia, magnezu i żelaza. Sałata łodygowa ma wartość energetyczną 54 kcal na 100 g, zawiera 7 g błonnika pokarmowego w 100 g i nie kumuluje metali ciężkich.
W Polsce uprawia się też odmianę Karola, posiadającą czerwoną łodygę.
