W skrócie
- Monetka bukowa wytwarza substancję chemiczną, która ogranicza rozwój sąsiadujących grzybów, zyskując przewagę w walce o pożywienie na martwym drewnie.
- Mucydyna produkowana przez ten gatunek hamuje zdolność innych grzybów do wytwarzania energii, utrudniając im wzrost i ekspansję.
- Monetka bukowa nie ma znaczenia kulinarnego czy leczniczego, natomiast odgrywa ważną rolę w leśnych ekosystemach jako przykład naturalnej rywalizacji grzybów.
- Więcej podobnych informacji znajdziesz na stronie głównej serwisu, otwiera się w nowym oknie
Wśród grzybów występują gatunki zdolne do wytwarzania naturalnych związków chemicznych, które hamują wzrost innych. Zjawisko to nazywane jest antagonizmem grzybów. Dzięki takim substancjom jeden gatunek może zdobywać przewagę w określonym miejscu i skuteczniej wykorzystywać dostępne zasoby. Te mechanizmy pokazują też istotne zjawisko, o którym możemy zapomnieć, ingerując w przyrodę: natura sama dba o równowagę w danym ekosystemie.
Na pierwszy rzut oka monetka bukowa - zwana też kleistą (Mucidula mucida) wygląda niepozornie. Jej białe, błyszczące kapelusze wyrastające na martwych bukowych konarach przypominają małe porcelanowe miseczki zawieszone na drewnie. Charakterystyczna powierzchnia przypominające błyszczące naczynie sprawiła, że grzyb ten zyskał również angielską nazwę "porcelain fungus". Jednak za jego delikatnym wyglądem kryje się wyjątkowa strategia przetrwania.
Zobacz również:
Mucydyna zmiata konkurencję
Tą substancją jest mucydyna, związek o działaniu przeciwgrzybiczym. Nie niszczy ona konkurentów w sposób gwałtowny, ale blokuje ich zdolność do wytwarzania energii. W praktyce oznacza to, że inne grzyby mają coraz trudniejsze warunki do wzrostu, a monetka może spokojnie zajmować swoją przestrzeń na bukowym drewnie.
Historia tego związku jest jeszcze bardziej niezwykła, ponieważ substancje podobne do mucydyny stały się podstawą jednej z ważnych grup środków stosowanych w "ochronie roślin", czyli stosowania związków m.in. przeciw grzybom. Więc mechanizm, który miliony lat temu pomagał jednemu grzybowi przetrwać w lesie, został później wykorzystany przez człowieka do walki z chorobami grzybowymi upraw. Ponadto, z owocników monetki bukowej wyizolowano poliketyd o własnościach fungistatycznych. Wytwarza się z niego preparat mucyderminę stosowaną w leczeniu grzybic skóry. Udowodniono nawet, że m onetka bukowa działa cytostatycznie w stosunku do niektórych komórek nowotworowych, ale nie ma na ten temat aktualnych informacji.
Na świecie jest 15 gatunków monetek rosnących w strefie tropikalnej i umiarkowanej. W Polsce wcale nie spotkamy tego grzyba tak często. Trudno go pomylić z innymi gatunkami grzybów, gdyż żaden z gatunków rosnących na drewnie nie posiada tak czysto białego, porcelanowo lśniącego i śliskiego kapelusza.
Monetka kleista nie jest raczej do spożycia
Mimo swoich niezwykłych właściwości monetka bukowa nie jest kulinarnym skarbem. Jest uznawana za gatunek jadalny, ale jej cienki miąższ i lepka powierzchnia sprawiają, że rzadko trafia do koszyków grzybiarzy. Największą wartość ma w lesie - jako element naturalnego ekosystemu i przykład tego, jak pomysłowa potrafi być przyroda.
Monetka bukowa pokazuje, że świat grzybów to nie tylko spokojne wyrastanie kapeluszy po deszczu. Pod leśną ściółką trwa niewidoczna rywalizacja, a niewielki grzyb na martwym pniu może skrywać mechanizmy, które znalazły zastosowanie nawet w nowoczesnym rolnictwie.
