Zimowe igrzyska na śniegu z kranu. Zmiana klimatu uderza w zawody

W ostatnich dekadach w wielu rejonach półkuli północnej pokrywa śnieżna kurczyła się nawet o ok. 20 proc. na dekadę. To trend, który nie uderza wyłącznie w sport wyczynowy. Sezon narciarski skraca się, rośnie niepewność inwestycji, a miasteczka żyjące z zimy coraz częściej żyją od prognozy pogody do prognozy pogody.

Alpy nadal należą do "bezpieczniejszych" rejonów zimowych sportów. Tyle że "bezpieczniejszych" nie znaczy "pewnych". W Cortinie od czasu poprzednich igrzysk przeprowadzonych tam w 1956 r. średnia temperatura wzrosła o 3,6°C, a rocznie ubyło tam około 41 dni z mrozem. 

To właśnie dlatego w rozmowach o przyszłości igrzysk coraz mniej miejsca zajmują kwestie sportowe, a coraz więcej "logistyka zimna": gdzie go jeszcze będzie dość, jak długo i za jaką cenę. Prognozy z ostatnich lat mówią wprost: lista miejsc zdolnych do "klimatycznie wiarygodnej" organizacji zimowych igrzysk będzie się kurczyć, a szczególnie trudne staną się warunki dla paraolimpiady rozgrywanej kilka tygodni później.

W analizach dotyczących przyszłości zimowych igrzysk często pojawia się liczba 93. To tyle miejsc na świecie uznano dotąd za wystarczająco przygotowane logistycznie, by mogły gościć jednocześnie zimowe igrzyska olimpijskie i paraolimpijskie. Problem w tym, że wraz z ocieplaniem klimatu ta pula szybko się kurczy. Według analiz scenariuszy klimatycznych do połowy stulecia znaczna część tych lokalizacji może stracić zdolność do organizacji zawodów na śniegu z powodu zbyt wysokich temperatur i coraz mniej przewidywalnej pokrywy śnieżnej.

W praktyce to nie tylko "mniej śniegu". To także mniej dni, w których da się go wytworzyć, bo kluczowe okna mrozu skracają się. "To nie jest wyłącznie strata naturalnego śniegu; tracimy też dni potrzebne do produkcji śniegu" - mówi "Reutersowi" Caitlin Hicks Pries z Dartmouth College.

Dlatego właśnie organizatorzy i eksperci ostrzegają, że zimowe igrzyska będą musiały stać się bardziej "elastyczne": wyżej położone trasy, więcej wariantów awaryjnych, rozproszenie konkurencji na większą liczbę miejsc. Pytanie brzmi, gdzie kończy się elastyczność, a zaczyna improwizacja.

Wokół igrzysk w Mediolanie i Cortinie wyrosła infrastruktura, która jeszcze dekadę temu kojarzyła się raczej z najbardziej "technologicznymi" kurortami: zbiorniki retencyjne, pompownie, sieci armatek i lanc śnieżnych, systemy automatyki sprzęgnięte z prognozami pogody.

W Livigno, jednym z kluczowych ośrodków zaangażowanych w igrzyska, od połowy grudnia wyprodukowano ponad 600 tys. m³ śniegu. "Po świętach mieliśmy temperatury do -22°C - to był bardzo dobry okres do robienia śniegu" - mówi "Reutersowi" Nemanja Dogo, menedżer techniczny w TechnoAlpin.

Technologia idzie do przodu: Dogo opisuje, że przygotowanie priorytetowej trasy, które kiedyś zajmowało ok. 150 godzin, z czasem spadło do 100, a dziś wiele ośrodków celuje w ok. 50 godzin. Firma deklaruje też, że przy podobnym zużyciu energii jak 10-15 lat temu potrafi wyprodukować ok. 25 proc. więcej śniegu, a na badania i rozwój przeznacza ok. 8 mln euro rocznie.

Ale są granice, których nie da się "zoptymalizować". Produkcja śniegu zależy m.in. od tzw. temperatury wilgotnego termometru; Reuters podaje, że efektywne wytwarzanie często wymaga warunków rzędu -2 do -2,5°C. Gdy takich nocy jest coraz mniej, rośnie presja, by w krótkich oknach mrozu zrobić jak najwięcej - co podbija koszty i ryzyko.

Dochodzi energia: według danych przytaczanych przez Reuters armatki wentylatorowe mogą zużywać ok. 20-25 kW na godzinę, a lance ok. 1,5-4 kW na godzinę (zależnie od warunków). Jednocześnie w bilansie emisji ośrodka największy udział ma zwykle transport gości - rzędu 50-80 proc., a sama produkcja śniegu to około 2-4 proc.

Jeśli śnieg staje się zasobem sezonowym, a nie oczywistym "tłem" zimy, naturalnie pojawia się pomysł, by igrzyska przenieść na wcześniejszy termin. W analizach cytowanych w mediach przewija się wariant: olimpiada w styczniu, paraolimpiada w lutym, by złapać bardziej stabilne okna mrozu. To z pozoru drobna zmiana w kalendarzu, ale w praktyce uderza w prawa telewizyjne, harmonogramy reklamowe i wieloletnie umowy.

Dochodzi logistyka miasta-gospodarza. Wcześniejszy termin oznacza wejście w ścisk poświąteczny: hotelarstwo, transport, wolontariat, gotowość infrastruktury. Jest też drugi konflikt: im bardziej igrzyska opierają się na sztucznym śniegu, tym częściej pada pytanie o ich własny wpływ na klimat. Krytycy wskazują, że budowa obiektów, transmisje, a przede wszystkim podróże setek tysięcy kibiców generują ogromny ślad węglowy.

Tyle że odpowiedź organizatorów też jest coraz bardziej konkretna: w Mediolanie-Cortinie mają dominować obiekty istniejące lub tymczasowe, a część rozwiązań ma ograniczać potrzebę produkcji śniegu (np. "farmy śniegu", czyli magazynowanie go pod warstwami izolacyjnymi).

Najważniejszy wątek tej historii nie dotyczy jednak samych igrzysk. Zimowe olimpiady są tylko najbardziej widocznym przykładem procesów, które zachodzą równolegle w całym świecie sportów zimowych. Skracające się sezony, coraz mniej stabilna pokrywa śnieżna i rosnące koszty przygotowania tras wpływają na funkcjonowanie tysięcy ośrodków, od lokalnych stacji narciarskich po zaplecze treningowe dla zawodowców. W praktyce oznacza to narastające nierówności: regiony położone wyżej, chłodniejsze i lepiej finansowane będą w stanie się dostosować, podczas gdy inne stopniowo wypadają z rynku.

Rywalizacja w sportach zimowych stopniowo przesuwa się w kierunku obszarów, gdzie niskie temperatury utrzymują się dłużej i pozwalają na bezpieczne rozegranie zawodów. Dla wielu regionów oznacza to rosnące uzależnienie od sztucznego naśnieżania, a w skrajnych przypadkach rezygnację z organizacji imprez zimowych. Nie jest to wizja odległej przyszłości, lecz konsekwencja twardych ograniczeń fizycznych: bez mrozu nie da się utrzymać pokrywy śnieżnej, a bez stabilnych warunków śniegowych sporty zimowe nie mogą funkcjonować w dotychczasowej skali i formule.

Igrzyska w 2026 r. odbędą się prawdopodobnie bez większych problemów. Prawdziwy test zaczyna się później: czy MKOl, federacje i gospodarze będą gotowi uznać, że adaptacja ma sens tylko do pewnej granicy - a potem trzeba zmieniać reguły gry (terminy, miejsca, format), zamiast jedynie pompować więcej zasobów w podtrzymanie dawnego modelu.