Na progu 1,5°C. Drugi albo trzeci najcieplejszy rok w historii pomiarów

Według Copernicus średnia globalna temperatura od stycznia do listopada 2025 r. była o 1,48°C wyższa niż w latach 1850-1900. Na tym etapie anomalia jest identyczna jak w 2023 r., który był drugim najcieplejszym rokiem w całej serii pomiarowej po 2024 r. W praktyce oznacza to, że 2025 r. z bardzo dużym prawdopodobieństwem uplasuje się na drugim lub trzecim miejscu w rankingu najcieplejszych lat.

Najmocniejszy wniosek płynie jednak z uśrednienia. "Dla listopada globalne temperatury były o 1,54°C wyższe niż w epoce przedprzemysłowej" - mówi Samantha Burgess, zastępczyni dyrektora Copernicus Climate Change Service. "Trzyletnia średnia dla 2023-2025 jest na dobrej drodze, by po raz pierwszy przekroczyć 1,5°C" - dodaje.

To istotne, bo cel 1,5°C zapisany w porozumieniu paryskim nie dotyczy pojedynczych miesięcy czy lat, lecz średniej z 30 lat. Formalnie wciąż istnieje więc możliwość, by celu nie uznać za przekroczony. Jednocześnie kolejne miesiące powyżej 1,5°C oraz perspektywa trzyletniej średniej w tej strefie pokazują, jak szybko świat zbliża się do granicy uznanej przez polityków za względnie bezpieczną.

Copernicus wskazuje, że listopad 2025 r. był trzecim najcieplejszym listopadem w skali globu. Szczególnie wysokie temperatury odnotowano w północnej Kanadzie oraz nad Oceanem Arktycznym. Jednocześnie miesiąc przyniósł serię groźnych zjawisk pogodowych. Cyklony i katastrofalne powodzie dotknęły kraje Azji Południowej i Południowo-Wschodniej, niszcząc domy i infrastrukturę oraz powodując ofiary śmiertelne.

Te zdarzenia nie są przypadkowe. W ocenie ekspertów wzrost średniej temperatury wzmacnia skrajności pogodowe, od fal upałów po intensywne opady. Wahania rok do roku nadal występują, ale rozgrywają się na coraz wyższym poziomie odniesienia.

Część ostatnich rekordów temperatury była wzmacniana przez naturalne zjawiska. Ocieplające warunki El Niño podbiły globalne temperatury w 2023 i 2024 r. W 2025 r. miały ustąpić słabo ochładzającej La Niñi. To pokazuje, że nawet w fazie naturalnego "chłodzenia" globalna średnia pozostaje bardzo wysoka.

"Te kamienie milowe nie są abstrakcyjne" - podkreśla Burgess. "Odzwierciedlają przyspieszające tempo zmian klimatu, a jedynym sposobem ograniczenia dalszego wzrostu temperatur jest szybka redukcja emisji gazów cieplarnianych".

Wnioski Copernicusa są spójne z analizami World Meteorological Organization przedstawionymi przed szczytem COP30. WMO oceniła, że lata 2015-2025 to jedenaście najcieplejszych lat w całej serii obserwacyjnej sięgającej 1850 r. Sekretarz generalna WMO, Celeste Saulo, ostrzegała, że świat nie jest na ścieżce zgodnej z celami porozumienia paryskiego. "Inne wskaźniki klimatyczne nadal biją na alarm, a bardziej ekstremalna pogoda ma poważny wpływ na gospodarki i zrównoważony rozwój" - mówiła.

Z perspektywy europejskiej różnica między "rekordem roku" a "średnią kilku lat" ma praktyczne znaczenie. Pojedyncze rekordy łatwo zbyć jako anomalię. Trwałe utrzymywanie się temperatur blisko 1,5°C zmienia warunki, w których funkcjonują miasta, rolnictwo i systemy ochrony zdrowia. To na takim tle rośnie częstość fal upałów, susz i epizodów ekstremalnych opadów, które generują rosnące koszty społeczne i ekonomiczne.

Coraz częściej podnoszony jest też argument, że ścisłe trzymanie się formalnej definicji celu 1,5°C może przesłaniać realne ryzyko. Trzyletnia średnia powyżej tego progu nie oznacza jeszcze "złamania" porozumienia w sensie prawnym, ale dla naukowców jest sygnałem, że klimat przesunął się na wyższy poziom bazowy.

W tym kontekście pytanie, czy 2025 r. zajmie drugie czy trzecie miejsce w rankingu, ma znaczenie drugorzędne. Istotniejsze jest to, że rekordowo ciepłe lata przestały być rzadkością. Jedenaście najcieplejszych lat przypadających na ostatnią dekadę wskazuje na trwałą zmianę trendu, a nie serię wyjątkowych zbiegów okoliczności.

Nawet jeśli kolejne lata przyniosą chwilowe spowolnienie wzrostu temperatur związane z naturalną zmiennością, punkt odniesienia pozostanie wyższy niż jeszcze dekadę temu. Dla polityki klimatycznej oznacza to coraz mniejszy margines na odkładanie decyzji. Każdy rok bez szybkiej redukcji emisji utrwala nową normalność, z którą społeczeństwa będą musiały radzić sobie na co dzień.

Zdarzenia, które jeszcze dekadę temu były traktowane jako "ekstremalne", dziś coraz częściej mieszczą się w granicach statystycznej normy. To dotyczy zwłaszcza fal upałów, które pojawiają się częściej, trwają dłużej i obejmują większe obszary, a ich skutki kumulują się w systemach ochrony zdrowia, energetyce i gospodarce wodnej.

Drugą konsekwencją jest presja na adaptację. Miasta muszą radzić sobie z przegrzewaniem przestrzeni, niedoborami wody i przeciążeniem infrastruktury w czasie ulew. Rolnictwo mierzy się z większą zmiennością plonów, a ubezpieczyciele coraz częściej przeliczają ryzyko związane z pogodą na wyższe składki. Dane klimatyczne przestają być abstrakcyjną statystyką, a stają się parametrem, który wpływa na codzienne decyzje inwestycyjne.

Trzeci aspekt dotyczy polityki klimatycznej. Utrzymywanie się wysokich temperatur w kolejnych latach ogranicza pole manewru dla strategii "stopniowych" redukcji emisji. Jeśli średnie z kilku lat zbliżają się do 1,5°C, każde opóźnienie oznacza konieczność głębszych i szybszych cięć w przyszłości. To zwiększa napięcia społeczne i gospodarcze, bo koszty transformacji koncentrują się w krótszym czasie.

Wreszcie, rośnie znaczenie komunikacji ryzyka. Naukowcy coraz częściej podkreślają, że dyskusja nie powinna koncentrować się wyłącznie na tym, czy formalnie "przekroczono" próg z porozumienia paryskiego. Ważniejsze jest to, jak szybko świat oddala się od warunków klimatycznych, w których rozwijały się współczesne społeczeństwa. Trzyletnia średnia powyżej 1,5°C jest w tym sensie sygnałem ostrzegawczym, który trudno zignorować, nawet jeśli w języku traktatów wciąż pozostaje miejsce na nadzieję.