Spis treści:
- Co to są opuchlaki? Jak je rozpoznać?
- Jak zwalczać opuchlaki?
Co to są opuchlaki? Jak je rozpoznać?
Opuchlaki (Otiorhynchus) to chrząszcze z rodziny ryjkowcowatych, należące do najgroźniejszych szkodników roślin ozdobnych i jagodowych. Dorosłe osobniki mają około 10 mm długości, są matowo czarne lub brunatne i nie potrafią latać z powodu braku rozwiniętych skrzydeł tylnych. Wiele populacji rozmnaża się partenogenetycznie, co oznacza, że larwy mogą pojawiać się bez udziału samców.
Najczęściej trafiają do ogrodów wraz z roślinami kupowanymi w pojemnikach i w krótkim czasie zasiedlają nowe stanowiska. W Polsce występuje kilkadziesiąt gatunków, m.in. opuchlak truskawkowiec, rudonóg, liliowiec i lucernowiec, różniące się wyglądem i preferencjami pokarmowymi. Dorosłe chrząszcze prowadzą nocny tryb życia, a w ciągu dnia ukrywają się pod kamieniami, deskami, warstwą ściółki czy w szczelinach murków.
Zobacz również:
Objawy żerowania dorosłych owadów są najbardziej widoczne na liściach. Na brzegach blaszki pojawiają się półkoliste ubytki, przypominające wycięcia dziurkaczem. Uszkodzenia zaczynają się od dolnych partii roślin, ponieważ chrząszcze wspinają się z ziemi ku górze. Opuchlaki są najbardziej aktywne w maju i czerwcu, a kolejna fala nasilenia występuje w sierpniu i na początku września. W uprawach doniczkowych ślady żeru tworzą regularny karb na liściach, co ułatwia odróżnienie opuchlaków od innych szkodników. Ponieważ owady żerują nocą, w dzień trudno je zauważyć, a o ich obecności świadczą przede wszystkim osłabione rośliny.
Znacznie groźniejsze są jednak larwy rozwijające się w glebie. Mają kremowe, wygięte ciało z brązową głową i osiągają do 10 mm długości. Żywią się korzeniami oraz szyjką korzeniową, co powoduje nagłe więdnięcie roślin. Charakterystycznym objawem jest łatwe wyciąganie całej sadzonki z podłoża. Korzenie są podgryzione i nie utrzymują jej stabilnie. W ziemi można też znaleźć jaja, początkowo białe i kuliste, które ciemnieją przed wylęgiem. Jedna samica potrafi złożyć setki sztuk w sezonie, a larwy zimują w glebie, niszcząc korzenie przez wiele miesięcy. Dorosłe chrząszcze z kolei bez trudu zimują w zakamarkach tarasów czy pod okładzinami, dlatego bez działań kontrolnych problem powraca co roku.
Zobacz również:
Jak zwalczać opuchlaki?
Najważniejszym elementem ochrony jest profilaktyka i systematyczne kontrole roślin. Przy zakupach w szkółkach warto sprawdzić stan korzeni i powierzchni podłoża, a nowe egzemplarze przez kilka tygodni trzymać w odosobnieniu. W ogrodzie należy ograniczać miejsca, w których szkodniki mogą się ukrywać: usuwać ściółkę spod krzewów, grabić liście jesienią, a rabaty systematycznie przekopywać. Skuteczne jest też ręczne zbieranie chrząszczy nocą z pomocą latarki oraz stosowanie prostych pułapek z desek lub pofalowanej tektury. W doniczkach dobrze sprawdza się przesadzanie roślin do świeżego podłoża i przykrycie powierzchni warstwą ostrego żwiru o grubości 2-3 cm, co utrudnia samicom składanie jaj.
Zobacz również:
W zwalczaniu opuchlaków można wykorzystać naturalne opryski i wyciągi z roślin. Najczęściej polecany jest napar z wrotyczu pospolitego - 30 g suszu lub 300 g świeżego ziela zalewa się 10 litrami gorącej wody i pozostawia na 24 godziny, a następnie roztwór rozcieńcza się wodą w proporcji 1:2. Tak przygotowanym płynem można zarówno podlewać, jak i spryskiwać rośliny.
Podobnie działa macerat z czosnku: 25 g ząbków należy rozdrobnić, zalać 1 litrem wody i odstawić na 15 minut, po czym przecedzić i używać bez rozcieńczania. W ogrodzie warto również wprowadzać rośliny o intensywnym zapachu - lawendę, rozmaryn, bylicę czy szałwię - które działają odstraszająco na dorosłe chrząszcze. Takie działania wspierają też obecność naturalnych wrogów szkodnika: ptaków, żab, pająków i drapieżnych owadów.
Jeżeli populacja opuchlaków nadal utrzymuje się na wysokim poziomie, pomocne są preparaty biologiczne. Najskuteczniejsze są nicienie entomopatogeniczne, które stosuje się w formie podlewania gleby.
Gatunek Steinernema kraussei działa wiosną i jesienią przy niższych temperaturach, natomiast Steinernema feltiae sprawdza się też w umiarkowanym cieple. Po aplikacji podłoże trzeba utrzymywać wilgotne przez co najmniej tydzień, aby nicienie mogły infekować larwy.
Uzupełniająco można stosować biopreparaty z grzybem Beauveria bassiana, które eliminują zarówno larwy, jak i część dorosłych chrząszczy. Chemiczne środki - opryski pyretroidowe na dorosłe osobniki lub preparaty z acetamiprydem - powinny być stosowane dopiero wtedy, gdy metody naturalne zawodzą, i zawsze z zachowaniem zasad bezpieczeństwa oraz wskazówek producenta.
